ՄԻՏՔ - Հեղինակ՝ . Tuesday, August 10, 2010 21:45 - 4 քննարկում

Месроп Маштоц и Албанский алфавит

Месроп Маштоц и Албанский алфавит

Маштоц находился в Византийской империи, в Западной Армении, где он занимался истреблением еретического движения борборитов и обучением своих соплеменников армянскому алфавиту, а его ученики занимались вместе с ним переводом с греческого на армянский язык христианской духовной литературы. “В это самое время прибывает к нему некий священнослужитель [в подлиннике - иерей], родом албанец, по имени Бениамэн. Он [Маштоц] расспросил его и расследовал варварские слова албанского языка, затем со свойственной ему проницательностью, ниспосланной свыше, создал письмена [для албанцев] и милостью Христа успешно взвесил, расставил и уточнил [их]” (Корюн, 16, с. 116).

Некоторое время вновь созданный албанский алфавит существовал лишь теоретически, без какой-либо попытки его применения. Великий учитель (мэтр) все это время продолжал свою миссию среди своих соплеменников, подвластных императору. Наконец, оставив для продолжения этой миссии двух своих учеников – Еновк’а и Данана, он возвратился в Армению, в город Кайнеполис (Вал.аршапат), где уже правил молодой царь Арташэс IV (которого персы низложат в 428 году).

“Затем он попрощался [и] отправился в страну Албанию. И поехал он в тот край, и прибыл в местопребывание царей, повидался со святым епископом Албании, которого звали Еремия, а также с их царем по имени Арсвал. и всеми азатами. Все они именем Христа покорнейше приняли его. И когда они спросили его, он изложил им цель своего приезда. И они – епископ и царь, оба в равной мере, с великой радостью согласились принять эту письменность и издали приказ привезти из разных гаваров и местностей владычества своего отроков для обучения письменности, собрать их, распределить по группам в школах, в удобных им надлежащих местах и назначить содержание на [их] пропитание”.

Этот рассказ, который не вызывает исторических возражений, может быть подтвержден с помощью материала, известного нам по албанской письменности. В тот момент, когда Маштоц прибывает в Албанию, примерно в 421 году, эта страна находилась на пороге важных перемен, которые должны были радикально изменить ее территорию, этнический состав, язык и даже саму идентичность. Фактически, к прежней древней стране, описанной Страбоном, которая занимала восточную часть Закавказья (начиная от реки Куры), должны были быть присоединены пограничные с юга провинции Утик’ и Арцах. Данное добавление новых территорий увеличивало страну более чем в три раза. Если прежде царство имело 23 000 км2, то в конце V века Албания располагалась на территории 72 200 км2. По той же самой причине собственно албанское население к северу от Куры становилось меньшинством, и поскольку армянское население южных сопредельных районов кроме того было более развито экономически и к тому же имело возможность опираться на соплеменников из центральных районов Персидской части Армении, то оно (=армянское население) стало доминировать в этом новом государстве.

В то время, когда Маштоц предстал пред царем Арсвал.ом, эти начинавшиеся изменения еще не ощущались сильно. Основное албанское население сохраняло свой язык и культуру. Именно этим обуславливалась важность нового алфавита. Мовсэс Хоренаци знает царя Арсвал.а (420-438 годы) под именем Арсвал.эн (III, 54), а “История Албании” Мовсэса Дасхуранеци – как Есвал.ена (I, 15, 23; II, 3). Он был наследником основанной во II веке Траяном династии Аршакунидов. Имена царей известны нам, начиная с IV века. Будучи христианином, но при этом исходя из государственных интересов, он был вынужден жениться на дочери Йездигерда II. Так как Корюн основывался на устных свидетельствах, он не знает названия населенного пункта или места, где Маштоц встретил царя. Была ли это древняя столица Капал.ак, или же патриаршая резиденция в Ч’оле (Дербенте), которая была перенесена оттуда в Партав только в начале VI века? Взяв имя епископа Еремии в действительности из “Истории Армении” Мовсэса Хоренаци, “История Албании” вносит его в компилированный в X веке список католикосов Албании между именами Йовх.ана – “епископа гуннов”, и Абаса, который впервые упоминается как владычествовавший в Партаве (ИА, III, 23, в переводе Доусета – с. 228).

Что касается миссии Маштоца, тут мы замечаем, что великий Учитель на каждом этапе своей деятельности был окружен местными помощниками. В начале он создавал алфавит вместе с албанцем по имени Бениамэн, с чьей помощью он получал разъяснения различных слов албанского языка, которого он не знал. Этот метод мало чем отличается от того, что используют современные кавказоведы, сотрудничая со своими местными информаторами. Если мы хотим привести какой-нибудь пример из средневековья, то можем сослаться на глоссарий Отона IX-X веков, в котором каролингский учёный писец отметил латинскими буквами различные слова, которые выспрашивал у армянского собеседника. Эти транскрипции настолько точно соответствуют произношению, что стало возможным определить диалект его собеседника. Так что, не является невероятным, что Маштоц тем же способом добился результата соответствующего уровня для албанского языка.

Прибыв на место, он обращается к властям. Когда царь и епископ приняли его предложение о письменности, он открыл школы, основываясь на методах, уже опробованных в различных местах. В этот период Маштоц приноравливается к желаниям власть предержащих, не будучи их подчиненным. В Вирке (Картли) царь предпочел централизованную организацию. “Он приказал собрать всех детей из всех районов и гаваров царства и передать их учителям”. Албанцы же, наоборот, задумали распределить школьников по различным поселениям так, как это делалось и в Западной Армении.

Но если в Византийских пределах Учитель сам распространял свое учение, “подслащивая” его, чтобы сделать более доступным для своих эллинизированных соотечетвенников, то в Албании, Маштоц полностью скрывался за своими помощниками из местных, которые только и были компетентны в знании своей родной речи. После его отъезда его ученики стали не администраторами, а простыми техническими консультантами, которые общались с местными властями при помощи единственного собеседника-албанца – иерея Йовнат’ана.

В любом случае констатация последовательности исторических происшествий, достоверного научного метода и рациональной административной организации не является еще достаточным, чтобы восстановить точность событий. Чтобы перейти от вероятных догадок к более точным, нужно искать конкретные факты, которые покажут, например, связи происхождения албанского письма и армянского алфавита. Однако, попытки связать их настолько же сложны, насколько сложны и политические, этнические и территориальные видоизмениения (мутации), которые коснулись Албании V века и привели к быстрому частичному исчезновению языка и культуры, для которых Маштоц создал специальный алфавит.

Пришлось дожидаться XX века, чтобы обнаружить раздробленные свидетельства об этой кавказской письменности. В 1937 г. грузинский ученый Илья Абуладзе в одной из интереснейших рукописей Матенадарана обнаружил образец албанского алфавита. Переписанный в Васпураканском монастыре Мец’оп’аванке в 1442 году по заказу Товмы Мец’оп’еци, с экземпляра, привезенного из Крыма католикосом Киракосом Вирапеци, этот сборник (рукопись N 7117 Матенадарана им. Маштоца в Ереване) включает редчайшие тексты, как например, древнейший документ на курдском языке, записанный армянскими буквами, а также собрание алфавитов тех народов, которые перевели Библию на свои родные языки. Фонетические эквиваленты этих иноязычных литер даны армянскими буквами. Все алфавиты в основном сопровождаются присовокупленными к ним краткими обьяснительными текстами.

Определенно рукопись не может быть ни личной компиляцией переписчика, ни крымским образцом. Она намного старше и носит скорее апологетический, чем лингвистический характер. В самом деле, в теологических спорах мусульмане обвиняли евреев и христиан в фальсифицировании Откровения Господня, будто бы Библия, в отличие от Корана, давала искаженный образ Авраамова Бога. Апокрифическое письмо императора Льва III Исаврийского халифу Омару II, который в 717-718 гг. осадил Константинополь, отвечает на этот аргумент, ссылаясь на многочисленные переводы Священного Писания, сделанные на самых разных языках, которые в своем единстве доказывают достоверность текста. Хотя греческий оригинал письма утерян, но все-таки сохранился армянский вариант в Истории арабских завоеваний, сочиненной вардапетом Л.евондом, и этот первый образец византийского иконоборства (726-787 годы) показывает, что обращение к древним версиям Библии, а также её вариантам на языках, на которых она была представлена, являлось важнейшим апологетическим оружием в борьбе против ислама.

Насколько продвигается расшифровка албанских палимпсестов из Синая, настолько информация из албанского алфавита Матенадарана и из “Жития Маштоца” продолжает всё более подтверждаться.

Уточнение порядковых номеров букв стало возможным благодаря выявлению их цифровых значений на полях страниц библейских текстов. С этой точки зрения албанский язык находится в тех же соотношениях с армянским, что и последний – по соотношению к греческому. Новые, добавленные буквы, которые специфичны для албанского языка, расположены между “старыми”, не нарушая свойственной этим последним очередности. Албанский образец Библии очень похож на армянский. Все показывает, что переводы священных текстов и письмо, которым они представлены, действительно восходят к школе Месропа Маштоца.

Жан-Пьер Маэ
Акад. (Париж)



4 քննարկումներ

You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.

Hayko
Aug 10, 2010 22:46

“ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՇԱՐԱՍՅԱՆ” ԿԱՂԿԱՆՁԸ

Անկախություն ձեռք բերած Հայաստանում միշտ գոյություն է ունեցել “հինգերորդ շարասյուն”, որը, կախված կոնկրետ ֆունկցիոներների հնարավորություններից, իրականացրել է վճարովի ու անվճար գործունեություն Ռուսաստանի օգտին, ինչը ներառում էր բնակչության լայն խմբերի վրա ազդելը, իշխանական կառույցներում նվիրված մարդկանց ներդնելը: Գործնականում, տեղի էր ունենում Ռուսաստանի ու ԱՄՆ պայքար հայկական հասարակության համար: Հատուկ ուշադրություն էր դարձվում քաղաքական փորձագետներին, որոնք տիրապետում էին ինֆորմացիայի եւ ի վիճակի էին բովանդակալից վերլուծություններ անել արտաքին ու ներքին քաղաքականության վերաբերյալ, մշակել տարբեր երկարաժամկետ նշանակության քաղաքական նախագծեր եւ առաջարկներ տակտիկական հարցերում:

Հատկանշական է, որ ռուսները սովորաբար հավաքագրում էին բավական սահմանափակ, անսկզբունքային մարդկանց, որոնք պատրաստ էին կատարել ցանկացած առաջադրանք, որոնք ունեին կազմակերպական ու ֆինանսական բնույթի որոշակի ռեսուրս: Լիովին բացառվում է այն, որ հայաստանի իշխանությունը տեղեկացված չէր “հինգերորդ շարասյան” գործունեության բնույթի ու նպատակների մասին: ավելին, այս խմբերում բավական հաճախ մասնակցում էին պետական պաշտոնյաներ:

Տվյալ պրակտիկան սկսեց 90-ականների սկզբից: Այս արտասովոր համագործակցությունը բացատրվում է ռուսական կրեատուրայի եւ հայկական իշխանության ձգտմամբ` հայ հասարակության հանդեպ վարել որոշակի քաղաքականություն, ում ոչ միշտ էին հասկանալի ազդեցության գործակալների այս խմբերի ձգտումներն ու նպատակները: Դրանց թվում էին ոչ միայն լրագրողներ, գազետչիկներ, գրողներ, պրոֆեսուրա, գործարարներ, քաղաքական կուսակցությունների ղեկավարներ, այլ նաեւ մարդիկ, որ հավակնում էին զբաղեցնել հայաստանի նախագահի պաշտոնը:

Նման մարդկանցից, որ բավական բարեկեցիկ կյանք էին վարում, կարելի էր լսել, թե խորհրդարանում ահաբեկության մասնակիցներին պետք է հարցաքննել Մոսկվայում, եւ ընդհանրապես հետաքննությունը պետք է անցկացնել Մոսկվայում, վերացնել հայկական ազգային դրամը եւ շրջանառության մեջ դնել ռուսական ռուբլին, պնդում էին, թե հայաստանի պետական ու ազգային շահ նշանակում է Ռուսաստանի պետական ու ազգային շահ, եւ ընդհանրապես բացահայտ հայտարարում էին, որ իրենց նպատակն է վերացնել հայաստանի ազգային ինքնիշխանությունը: Այս կրեատուրայի մի մասը հանգեց նույնիսկ նրան, որ փորձում էր մարդկանց հիշողությունից ջնջել ղարաբաղի հայերի դեմ ռուսական բանակի երկու պատժիչ արշավները:

Ադրբեջանին ռուսական ռազմական մատակարարումների մշտական պրակտիկայի ներդրման, Ռուսաստանի կողմից Հայաստանի շահերի մշտական անտեսման, իր այսպես կոչված դաշնակցի հանդեպ ցանկացած պատասխանատվությունից հրաժարվելու կապակցությամբ Երեւանում զաբոռի տակից գլուխ են բարձրացրել մոլախոտեր, “փորձագետների” իրական ու հնարովի անուններով, որոնք կաղկանձում են Ռեգնում տեղեկատվական վերլուծական ծառայությունում: Այս փորձագետները ձեռնարկում են հիմար, բացարձակապես անճոռնի փորձեր` սրբացնելու Ռուսաստանի քաղաքականությունը, հարցը ներկայացնել այնպես, թե Հայաստանում կան փորձագետներ, որոնք խնդիր են դրել վարկաբեկել ռուսաստանին, նրան ներկայացնել որպես թշնամի: Գիտե՞ն արդյոք այս իրական ու հնարովի “փորձագետները”, թե ինչ է նշանակում թշնամի ու բարեկամ, եւ ընդհանրապես, ինչից է բաղկացած համաշխարհային քաղաքականությունը եւ նաեւ այն, թե ինչ ճակատագիր է սպասում նրանց այս փոքր աշխարհում, որտեղ դժվար է կորչել: Նրանց հավատացրել են, թե իրենց թիկունքում հզոր ուժեր են, որոնք թույլ չեն տա նեղացնել: Տեսնենք:

Միաժամանակ, բնութագրական է նաեւ այն, որ անբովանդակ այս թղթերի հեղինակների կողքին, Հայաստանում կան բավական ռեկլամված փորձագետներ, որոնք սովորել են ծլել ամեն հարմար պահի, սակայն որոնք հանկարծ անհետացել են: Նրանց կրկնելով, նախընտրում են լռել նաեւ այն հեղինակները, որոնք ինքզինքը հպարտորեն հռչակել էին որպես ռազմական փորձագետներ, խցկված 3-4 քաղաքական բնույթի հետազոտական ինստիտուտներում: Դրանից բացի, հայկական “ազատ մամուլը” եւ հեռուստատեսությունը փակել են բերանները եւ կատարում են հերթական անգաժմենտը:

Ռուսաստանի քաղաքականության հիմնավորված քննադատության դեմ այս հակագրոհի հիմնական փաստարկն այն է դարձել, թե ռուսաստանին մեղադրելուց բացի, քննադատության չեն ենթարկվում Ադրբեջանին զենքի այլ մատակարարներ` ԱՄՆ, Իսրայելը, Թուրքիան, Մեծ Բրիտանիան: Սա պարզապես խուլ ու համրերի տրամաբանություն է: Մի՞թե Հայաստանը երբեւէ հայտարարել է, թե ինքը ԱՄՆ, Թուրքիայի կամ Իսրայելի ռազմական գործընկերն է, կամ էլ առաջ է քաշել ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու օրակարգ: Հայաստանի դիրքորոշումը կարեւոր նշամակություն ուներ Հարավային Կովկասում որոշակի ռազմավարությունների սահմանափակման առումով, որոնք ունեին անմիջական հակառուսական ուղղվածություն: Ի՞նչ էր անհրաժեշտ Ռուսաստանի անվտանգության ու դիրքերի ամրապնդման համար, որ չի արել Հայաստանը: Հասել ենք նրան, որ Ռուսաստանը եւ Թուրքիան դրվել են նույն հարթության մեջ, Հայաստանի շահերի տեսանկյունից: Երբ անհեթեթությունը վճարված է, այն մահացու է դառնում դրա ադեպտների համար:

Ի դեպ, Ամերիկայի մասին: 10 տարի առաջ ես առաջին անգամ այցելեցի Վաշինգտոն հետազոտական նպատակներով: Որքան հիշում եմ, մարտ-ապրիլին էր: Այն ժամանակ հայ եւ հույն լոբբիստները մեծ աղմուկ էին բարձրացրել Թուրքիային ԱՄՆ կողմից ռազմական ուղղաթիռներ մատակարարելու վերաբերյալ: եթե չեմ սխալվում, ոչ այն ժամանակ, ոչ էլ դրանից հետո ուղղաթիռներն այդպես էլ չվաճառվեցին Թուրքիային: Բնութագրական է այն, որ այդ նույն ժամանակ Անկարա մեկնեց Ռուսաստանի փոխվարչապետ Կլեբանովը` թուրքերի հետ պայմանավորվելու նույն կարգի ուղղաթիռների վաճառքի մասին: Այն ժամանակ Պետդեպում մի պաշտոնյա հարցրեց ինձ, թե որն է Ռուսաստանում հայկական լոբբիի բացակայության պատճառը, հիմա ճիշտ ժամանակն է իր մասին հիշեցնելու, Ռուսաստանի այդ մտադրությունների կապակցությամբ:

Հենց այն պատճառով, որ Հայաստանը ամուր կապված է Ռուսաստանին ռազմաքաղաքական խնդիրներով, չի կարելի թույլ տալ, որ Ռուսաստանը իրեն թույլ տա հայկական շահերը բացահայտ հանձնելու հնարավորությունը, ուժեղացնի Ադրբեջանը, հանուն ռուսական ծախու ղեկավարության մերկանտիլ շահերի: Նրանք, ովքեր որոշում են կայացրել Ադրբեջանին ռազմական մատակարարումների պրակտիկայի մասին, գիշերները պետք է սարսափելի երազներ տեսնեն, նրանք պետք է հիշեն իրենց մերձավորների ու երեխաների մասին, որոնք այդպիսով հայտնվել են իրական ռիսկի գոտում: Ստիպված ենք գնալ կտրուկ դիմակայության եւ գրանդիոզ սկանդալի, կանգնեցնելու համար ռուսական այս քաղաքական բոզությունը:

Իսկ վերոհիշյալ կեղծ հեղինակները պետք է լավ հիշեն` ձեր ուզածով չի լինի, մեր ուզածով է լինելու, միշտ այդպես է եղել եւ կլինի:

ԻԳՈՐ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ

Կարդացողի Հավանություն՝ Thumb up 1 Thumb down 0

Hayko
Aug 10, 2010 23:07

ԻՆՉՆ Է ՀԵՏԱՔՐՔԻՐ ՌՈՒՍՆԵՐԻՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈ՞ՒՆԸ, ԹԵ ՓՈՂԸ

Չնայած “դասական” պնդումներին, թե քաղաքականությունն ու փողը փոխկապակցված են, գործնականում, եթե պետությունը պատրաստ է փողի համար զոհաբերել քաղաքական նպատակները, դա նշանակում է նրա արտաքին քաղաքականության թուլացում: Այս կամ այն երկրներին Ռուսաստանի ռազմական մատակարարումների շուրջ չափից շատ քաղաքական մոտիվներ են շրջանառվում, ինչն իրականում դարձել է մաշված ու բացարձակապես չարդարացված քննարկում:

Ռուսաստանին զենքի առեւտրի շուրջ քաղաքական մոտիվների տիրաժավորումը նախընտրելի է թվում: Քաղաքականությունը միշտ կարելի է արդարացնել, այդ թվում մեծ եւ փոքր գործընկերների հետ երկխոսության ժամանակ: Քաղաքականությունը բացատրում է այնպիսի բաներ, ինչպես այս կամ այն պետության շահերի ու անվտանգության պաշտպանությունը, գործընկերային հարաբերություններ հաստատելու անհրաժեշտությունը, մրցակցող պետությունների միջեւ տարածաշրջաններում ուժերի հավասարակշռությունը: Զենքի վաճառքից դրամական եկամուտ ստանալը բավական լեգիտիմ հանգամանք է, ժամանակակից աշխարհում լիովին հասկանալի ու ընդունված: Այնուամենայնիվ, այսպես թե այնպես, դրանից վատ հոտ է գալիս, հատկապես եթե խոսքը բացահայտ ագրեսիվ տրամադրված երկրներին զենքի մատակարարումն է:

Ռուսաստանի նախագահի աշխատակազմում բավական մանրամասն քննարկվել են արտաքին հնարավոր արձագանքները, Ադրբեջանին զենիթային հրթիռային С-300 համակարգ մատակարարելու դեպքում: Ըստ տեղեկությունների, աշխատակազմի ղեկավարի արտաքին քաղաքական հարցերով տեղակալ Սերգեյ Պրիխոդկոյի կարգադրությամբ ռուսական զլմ-ները չպետք է կենտրոնանան այս թեմայի վրա, իսկ որոշ փորձագետների, որոնք մուտք ունեն առաջատար զլմ-ներ, կարգադրվել է թույլ չտալ այս թեմայի քննարկումը ֆինանսական մասով: Քարոզչության ոլորտում այս թեմայի քաղաքականացումը խրախուսվում է ռուսական իշխանության կողմից:

Ներկայում, Ռուսաստանում զենքի արտահանումը եւ զենքի արտադրության զարգացման առաջնահերթությունները ծայրահեղ “տնտեսականացվել են”, եւ նրանք, ովքեր ներկայում տնօրինում են այդ ոլորտը, նախընտրում են զենքի արտահանման հարցում առավելագույնս անտեսել քաղաքական շահերը հօգուտ եկամտի ստացման: Դա հատկապես զգալի դարձավ 2006 թ. հետո, երբ այս ոլորտում տեղի ունեցան կադրային փոփոխություններ: Ռոսօբորոնէքսպորտի ղեկավարության եւ այս պետական ընկերության լոբբիստների դիրքերի ուժեղացումը հանգեցրեց նրան, որ պաշտպանության նախարարությունը որպես այդպիսին կորցրեց որոշումների ընդունման վրա ազդեցությունը, թե արտադրության, թե վաճառքի հարցերում:

Ռազմարդյունաբերական համալիրում իր ազդեցությունը կարցրած Սերգեյ Իվանովը, ով ընդհանրապես զուրկ չէր ֆինանսական հավակնություններից, սակայն փորձում էր պաշտպանել ՊՆ շահերը եւ դրանով ամրապնդել իր դիրքերը, պարտվեց այս ոլորտի վրա ազդեցություն հաստատելու կոշտ պայքարում: Եթե նախկինում զենքի վաճառքի ոլորտում քաղաքականության կապակցությամբ ինչ որ բանավեճ կար, ապա ներկայում որեւէ բանավեճ չկա, իսկ որոշ տեղեկություններով` այս ոլորտում աճում է Ռուսաստանի առեւտրաարդյունաբերական պալատի նախագահ Եվգենի Պրիմակովը, ով համարվում է քաղաքական հատկանիշով գերկոռումպացված լոբբիստ:

Զենքի վաճառքը ռուսական էքսպորտի ամենակարեւոր ոլորտն է, եւ Ռուսաստանն այս ասպարեզում հաջողությամբ մրցակցում է ԱՄՆ հետ: 2009 թ. Ռոսօբորոնէքսպորտը զենքի վաճառքից ստացել է 7,4 միլիարդ դոլար: Սակայն, վերջին տարիներին Ռուսաստանը սկսել է զիջել ԱՄՆ-ին: 2005-09 թթ. Ռուսաստանի բաժինն այս շուկայում կազմել է 24 տոկոս, ԱՄՆ-ի բաժինը` 30 տոկոս, Ստոկհոլմի հետազոտական ինստիտուտի (SIPRI) տվյալները վկայաբերելով տեղեկացնում է AFP գործակալությունը: Իսկ նախորդ տարիների (2001-2005) տվյալներով, Ռուսաստանի բաժինը 31 տոկոս էր, իսկ ԱՄՆ-ինը` 30 տոկոս: Դրա հետ կապված, խնդիր է դրվել ավելացնել էքսպորտը: 2009-ին Ռոսօբորոնէքսպորտը բացարձակ ռեկորդ է սահմանել` 6,1 միլիարդ դոլար հասույթ: Դրանից 45 տոկոսը Չինաստանի հետ առեւտրի բաժինն է, 4 տոկոսը` Հնդկաստանի, 2 տոկոսը` Վիետնամի, Եմենի եւ հունաստանի, 1,4 տոկոսը` Եթովպիայի ու Ալժիրի, եւ 5,2 տոկոսը` այլ երկրների:

Դրա հետ մեկտեղ, առկա է անբավարարություն ռուսական զենքի էքսպորտի կառուցվածքից: Էքսպորտի կառուցվածքում մեկ քառորդը կազմել է Ռազմածովային արտադրանքը, 6-ական տոկոս`հետեւակի, հակաօդային պաշտպանության եւ ռադիոլոկացիոն կայանների: Ամենաշատ եկամուտ տվել է ավիացիան` 62 տոկոս, Ռազմածովային նավատորմը` 24 տոկոս, սակայն զրահատանկային տեխնիկան` ընդամենը 6 տոկոս: Ներկայում հիմնական տարածաշրջանները, որ գնում են զենք, Ասիան ու Օվկիանիան են` 41 տոկոս, Եվրոպան` 24 տոկոս, Մերձավոր Արեւելքը` 17 տոկոս, Ամերիկան` 11 տոկոս եւ Աֆրիկան` 7 տոկոս:

ԱՄՆ նախկինի պես մնում է զենքի ու ռազմական տեխնիկայի խոշորագույն արտահանողը` 2005-09 թվերին նրան բաժին է ընկել 30 տոկոսը: Այս ժամանակաշրջանում, ամերիկյան էքսպորտի 39 տոկոսը բաժին է ընկել Ասիային ու Օվկիանիային, 36 տոկոսը` Մերձավոր Արեւելքին: SIPRI տվյալով, ռազմական ինքնաթիռների մատակարարումները էքսպորտի ընդհանուր թվից ԱՄՆ բաժինը կազմել է 39 տոկոս, Ռուսաստանի` 40 տոկոս:

Միեւնույն ժամանակ, Ռուսաստանը զենքի առեւտրի ոլորտում բախվել է կոշտ մրցակցության, եւ չի կարող բավարարվել միայն “հեռավոր” շուկաներով, որտեղ ապագայում նա կարող է պարտվել ԱՄՆ հետ մրցակցությունում: Այդ պատճառով, զենքի առեւտրի կարեւորագույն ուղղությունը լինելու են ԱՊՀ երկրները, որտեղ Ռուսաստանն ավանդական դիրքեր ունի: Ընդ որում, այս երկրներից ամենավճարունակը Ղազախստանն ու Ադրբեջանն են: Միաժամանակ, այս ոլորտում շատ հարմար գործընկեր կարող է դառնալ Թուրքիան, որն իր ժամանակին այդպես էլ չիրականացրեց իր բանակի վերազինումը ֆինանսական ու քաղաքական նկատառումներով: Հատկապես կարեւոր են թվում զենիթային համակարգերի մատակարարումները, եւ Ռուսաստանը հույս ունի նկատելի շահել այս ուղղությամբ:

Եթե հաշվի առնենք Ռուսաստանի քաղաքական ու գեոտնտեսական հնարավորությունները, մասնավորապես Ադրբեջանի վրա ազդելու մասով, նպատակ ունենալով, օրինակ, տապալել Նաբուկո նախագիծը, նա ունի այլ ռեսուրսներ, բացի զենքի մատակարարումներից: Ռուսաստանը նշանակալի ազդեցություն ունի Ադրբեջանի վրա, առանց նրան ինչ որ նվերներ անելու Ղարաբաղի կամ զենքի տեսքով: Այդ պատճառով, Ադրբեջանին С-300 մատակարարումը պետք չէ դիտարկել որպես քաղաքական ազդեցության միջոց: Ռուսական էլիտան այնքան ընչաքաղց ու մերկանտիլ է, որ ծայրահեղ խանդով է վերաբերում ԱՊՀ իր հարեւաններին նույնիսկ աննշան մրցակցային մատակարարումներին, այլ պետությունների կողմից: Մոսկվան բազմիցս սադրանքներ է արել նման աննշան մատակարարումների կապակցությամբ: Լավ հայտնի է Մոսկովսկի կոմսոմոլեց թերթի ստոր հրապարակումը 2001-ին:

Ինչպես հայտնի է, Ադրբեջանին С-300 մատակարարելուց բացի, ռուսները մտադիր են այդ համակարգերից մատակարարել նաեւ Թուրքիային: Ինչի՞ կհանգեցնի նման ագահությունը: Կարո՞ղ են այդքան ագահ քաղաքական գործիչները ղեկավարել հսկայական երկիրը, որը հավակնում է առանցքային դեր խաղալ աշխարհում:

ԻԳՈՐ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ

Կարդացողի Հավանություն՝ Thumb up 2 Thumb down 0

ԿԱՐԻՆԵ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ
Aug 11, 2010 0:24

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՒԱԿ

ԱՅՐ ՄԻ ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑ ԱՆՈՒՆՈՎ

Եվ այդ պահին էր, որ աշխարհ եկավ
Նա՝
Այր մի՝
Մեսրոպ Մաշտոց անունով:………..

Այդպես՝ արևը ամենից առաջ
Լուսավորում է բարձրաբերձ ծառի
Կատարին թառած թռչունի բույնը:

Այդպես՝ գոյության ահեղ պայքարում
Անփոփոխ պահած իր ներքինն էլի՝
Գազանն է փոխում իր մաշկի գույնը,
Եվ դա թվում է անսպասելի…
Նրանց ծնունդը միշտ էլ թվում է անսպասելի
Եվ հետո մարդկանց դարեր շարունակ զարմանք պատճառում,
Բայց նրանք կյանքում միշտ էլ ծնվում են լոկ այն պատճառով,
Որ անչափ շատ են սպասել Նրանց:

Նրանք ծնվում են իրենց ծնողի անօգնությունից,
Որպեսզի դառնան նոր զորեղություն:
Նրանք ծնվում են ինչ որ հանճարեղ մի հոգնությունից,
Որպեսզի դառնան հանճարեղություն:
Նրանք ծնվում են, որ ապացուցեն,
Թե վերջը մի տեղ դառնում է սկիզբ:

Նրանք ծնվում են, որ ապացուցեն,
Թե հրաշք չկա՜,
Կա միայն կարի՛ք:
Նրանք ծնվում են, որ ապացուցեն,
Թե այնտեղ է լոկ սխրանքն սկսվում,
Ուր վերջանում է ամե՜ն մի հնար..

Կարդացողի Հավանություն՝ Thumb up 2 Thumb down 0

Արմեն .Բ
Aug 14, 2010 8:00

ԱՄՆ-ում կան լոբբիստներ,իսկ Ռուսաստանում լոբիներ,իրարից շա՜տ տարբերվող հասկացություններ,իրենց հետեվանքներով:

Կարդացողի Հավանություն՝ Thumb up 2 Thumb down 0

Գրեք Ձեր կարծիքը

ՀՂՈՒՄՆԵՐ ԳՐԵԼՈՒ ԿԱՆՈՆՆԵՐ

- Չի խրախուսվում ամբողջովին մեծատառերով գրված հղումները,
- Մի գրեք փողոցային դարձվածքներով,
- Արգելվում է գովազդային հղումները,
- Մի գրանցեք անձնական վիրավորանքներ:

Գրառում կատարելուց հետո ստուգեք Ձեր էլ–փոստարկղը (Inbox եւ Spam) հավելյալ գործողությունների համար.

Comment



` 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 - = Back
TAB q w e r t y u i o p [ ] \
Caps a s d f g h j k l ; ' Enter
Shift z x c v b n m , . / Shift
Ctrl Alt   Alt Ctrl

Միացնել հայերենը

*