ԱԶԱՏ ԽՈՍՔ - Հեղինակ՝ . Friday, December 5, 2008 12:53 - 1 քննարկում

ԵՐԿՐԱՇԱՐժԻ ՄԱՍԻՆ ՊԱՏՄՈՒՄ ԵՆ ՎԿԱՆԵՐԸ

Tags: , , ,

Պր. Քիրեմիդջյան

Ես կուզենայի հաստատել այդ պայթունի մասին, որ այն ժամանակ բոլորն էին խոսում: Ասեմ որ ես լենինականից եմ կամ Գյումրեցի ինչպես ասում են հիմա: Երկրաշաժը ինձանից խլեց մորս և ինձ շատ ցավալի է միշտ հիշել կամ խոսել այդ մասին: Այդ ժամանակ ես 10 դասարան էի և ցնցումներից մի քանի վարկյաներ առաջ իրոք լսվեց անսովոր պայթունանման ձայն, ավերի շուտ իմ ուղեղում տպավորվել է այսպես կարծես ուղղաթիռ հանկարծ մտավ մեր դասարան: Բայց հետո պարզվեց որ այդ պայթունանման ձայնը լսելեն համայրա բոլորը, նույնիս Գյումրեցիները չկորցնելով իրեց հոմորի զգացումը այդ պահին կատակում էին թե. ” գետնիի տակ ռակետ կֆռֆռա չեն կռնա բռնել”:
Բայց այստեղ ինձ ամենա շատը հետաքրքրում է այն թե, եթե արհեստակն էր, որն էր այս ամենի պատճառը, չ՞է որ հանրապետությունը արդեն իսկ խառնված էր ու փոթորկված կապված ղարաբաղյան, սումգաիթյան դեպքերով: Չեմ կարծում որ այդ քայլով նրանք ուզում էին հանգստացնել կրքերը, որովհետև նրանք շատ լավ գիտեին, որ դա ել ավելի կհամախմբի մարդկանց: Կամ որ այս գործողությունները ավելի կարագացնի սովետի փլուզում և այլն… Իսկ եթե միքիչ ել հեռու գնամ, այդ ո՞ր մարդկային գաղափորն է, որ կարող է արդարացնել նման գործողությունները, միգուցե իմ հարցադրումը միամիտ թվա, բայց եթե կարողանանք հասկանալ սա, մենք կկարողանանք , ինչպես դուք եք ասում մեկ մեկ, բռնել այն թելի ծայրից, որը մեզ կտանի բացահայտելու շատ ավելի գլոբալ երևույթներ և այն թակնված սատանաին որ նստած է նման մարդկանց ուղեղներում:

Պարոն Քերեմիջյան լսելով Ձեր հաղորդումները՝ երկրաշարժի մասին,ցանկանում եմ իմ հետաքնությունը շարադրել այդ ուղությամբ:Երկրաշաժի 0րը ժամը 13-ի ն շրջկոմի առաջին քարտուղարը կարգադրեց շրջանի ամբողջ վերամբարձ կռունկները եվտեխնիկան երկրաշարժի գոտի տեղափոխել եվ կազմակերպել փրկարարական աշխատանքներ:մեզ հետ վերցրեցինք մի բեռնատար հաց , ժարիթած ձուկ եվ մի տեխ 0գնության մեքենայով 0ղի:10ժամվա ընթացքում հազիվ հասանք աղետի գոտի,ճանապարհներին խցանում, դաշտերով մի կերպ հազիվ հասանք:տեղերում անկազմակերպ մի սոդոմ գոմոր վիճակ:Ամբողջ շարասույնը ղեկավարում եինք ես եվ շրջանի գլխավոր տնտեսագետը,ես 27 իսկ տնտեսագետը 26 տարեկան:ՄԻ տարիքով մեծ ղեկավար չեկավ մեզ հետ եվ այնտեղ մեկը չկար,որ ցուցումներ տար ինչ անենք,մի խայտառակ վիճակ…
1-1,5 Ժամ անց նոր կարողացանք զգացմունքերս մի քիչ կարգավորել,ամենքիս տվեցինք 200գ 0ղի ու որոշեցինք մտնել գոգարան գյուղը:ԳՈՒՂում մութ կարճ ասած մի աննկարագրելի դժոխք:Մտանք այդ գյուղը,քանի որ իմ ու տնտեսագետի կնոջ կողմի բարեկամները այդ գյուղից էին եվ գյուղը որոշ չափով ճանաչում էինք:
բոլորին բաժանեցինք հաց,ձուկ, 0ղի…դպրոցի շենքը փլվել էր,փլատանկերի տակը մնացել էին երեխաներ,կռաներով փորյում էինք բարձրացնել պանելները ,կռաները չէին կարողանում,,,սովետական ոչ մի կռան անզոր եր,աշխատում եր լոմն ու քլունգը…3 0րից հետո նոր արտասահմանցիները եկան իրենց տեխնիկաներով ու շներով…մարդիկ մահացաներին թաղեցին՝իրենց տան դռներից պատրաստված դագաղներով…
Սպիտակից Լենինական գնացող ճանհապարը30սմ լայնությամբ ճաքել էր…ԳՈԳԱՐԱՆՈՒՄ ովքեր երկրաշարժի ժամանակ դրսում են գտնվել մոտ 30 հոգի պնդում էին,որ լսել են ուժեղ պայթուն ու տեսել են մոտ 2կմ բարձրությամբ ծխի ու փոշու ամպ գոգարանի հյուսիսային կողմի լեռների վրա…
բոլորիս հետաքրքրում էր,թե այս ավերածություները քանի բալի արդյունք էր,պարզվեց,որ սեվանի ավազանի սեսմիկ կենտրոները չեն կարողանում պատասխանել,սկզբից ասում էին էպիկենտոնում 10բալ սեվանի ավազանում 7 բալ,հետո դզոց փչելուց հետո համապատասխանաբար 8,սեվանում6 բալ մեծամորում 7բալ:իհարկե մեք քաջ գիտակցում էինք դեմիրճյանական իներցյան թվերի եվ փաստերի վրա…դեմիրճյանական ցեմենտագողությունը…գոգարանի դպրոցի ցեմենտաշաղախի որակը եվ այլն…
Արփա-Սեվան թունելի նախկին գլխ.ինժեներ ԵՐՋԱՆԿԱՀԻՇԱՏԱԿ Զ,Բադալյանի հետ զրույցելիս ասաց, որ արհեստական երկրաշարժեր ստեղծվում են երկրի կեղեվը 2-3կմ հորատում են ու տեղադրում են միջուկային զենք ու պայթեցնում,շատ ժամանակ այս միջոցով միասնում են ընդերքում գտնվող գազի կամ նավթի երակները:եվ նրա եզրահանգմամբ սպիտակի երկրաշարժը արհեստական էր ու ասաց ,այս ժողովուրդը անտեր ե ինչ 0յին ասես կխաղան,խորուրդ տվեց սպասել եվ հուսալ…

Պ.Դավթյանց ք,Վիենա

Уважаемый господин С.Киремиджян ——————————————— Просмотрев Вашу передачу по интернету, посвященную событиям произшедшим 20 лет назад в Спитаке и Ленинакане, наконец открыли мне возможность – поделиться собственной историей, хоть с одним, трезво рассуждающим человеком, желающим узнать о событиях, связанных с данной трагедией. Выводы свои я оставлю при себе, но Вам я расскажу всё то, что я видел собственными глазами и слышал собственными ушами от очевидцев. В брежневскую, а затем и попеременно, в горбачёвскую эпоху, на советском пространстве хозяйничал полный бардак и и Вы прекрасно помните, что каждый выживал как мог… Так вот ещё при Брежневе, я ездил из Ленинакана, заправляться дешёвым бензином, а зимой и антифризом в – Налбанд. Там у меня был знакомый прапорщик армян, работал в закрытой зоне, на военном бензохранилище. Однажды осенью,перед ноябрьским праздником, когда мы заехали к нему, чтобы закупить большую партию антифриза, его там не оказалось, и к нам навстречу вышел часовой, почему-то в противогазе,-он злобно махнул нам рукой, направив свой автомат на нас,- мол убирайтесь отсюда поскорее. Мы быстро сообразили, и быстро откатив назад, развернулись и поехали в деревню, где проживал наш знакомый прапорщик. Но дома его не оказалось и пришлось ждать его сидя в машине. Пришёл он домой поздно вечером, злой и уставший, нехотя пригласил нас зайти. Распив бутылку, – естественно стали расспрашивать его, в чём дело и как… Должен напомнить вам, что этого прапорщика я знал по службе в армии. И сам стоял часовым, на этом хранилище горючих материалов, где и в своё время, познакомился с ним… Туда привозили солдат из частей дислоцированных в Ленинакане, на две недели, – больше не разрешалось, как нам объясняли из-за высокой радиации горючего материала, т.е. ракетного топлива, – которое мы охраняли. Эта зона состояла из двух частей,- одна где хранился нормальный бензин,дизельное топливо и антифриз, а за двойной колючей проволокой, отдельно стояли огромные баки, зарытые наполовину в землю, в которых и хранилось ракетное топливо. Туда нас водили только в противогазах и спецодежде. Так вот прапорщик и рассказал, что ракетное топливо завезли… -А что, старое уже израсходовали? – пошутил я. -Да нет, гораздо хуже…Говорят утечка есть… -Ну это нормально,-заметил мой друг,-радиация всегда улетучивается… – Да, но на этот раз что-то мгновотато получилось,-ответил прапорщик.Здесь сейсмическая зона, если ебанёт, то от Налбанда и Спитака ничего не останется… Сразу после этих слов мы вдруг почуствовали, что нам пора домой и через несколько минут, мы уже не оглядываясь назад, мчались по тбилисскому шоссе, обратно в Ленинакан. После этого события, уже прошло более десяти лет, как однажды ночью, а конкретнее 8 декабря, ночью по-телевидению сообщили о землетрясении в Спитаке,- и только на следующее утро о Ленинакане. Я долго не раздумывая, попрощался с семьёй и помчался в аэропорт… Картины ада я вам не собираюсь рассказывать, вы и сами были свидетелями того… В ереванском аэропорту, с трудом взяли такси с ребятами, с которыми мы прилетеи на самолёте… Наконец приехав в Ленинакан, таксист нас выгрузил у рынка, дальше ехать невозможно было… Когда я прибежал домой, в ужасе от напирающего со всех сторон ада, то нашёл двери дома запертыми, бросился к соседям… Меня там успокоили, что с нашими всё в порядке,-почти все частные дома остались целыми, – и что наши уехали в Ереван… Дальше каждый делал, всё что мог…Три дня, почти не спали… над городом висел смрад чёрного дыма,- Ленинакан бьющийся в предсмертной агонии безмолвно угасал… На третий день я пристроился, к какой-то группе и поехал с ними в Ереван, чтобы завести хлеб обратно в Ленинакан, для проголодавшихся людей, которые три ночи подряд, всё ещё пытались откапывать оставшихся под завалами живых людей…Когда мы возвращались обратно с хлебом, из Еревана, перед этим, прошлой ночью выпал снег и сейчас стоял ясный, прозрачный, солнечный день. Сразу же после села Ацик, на спуске к Маралику, неожиданно на дороге мы увидели большую группу людей, которые весело шутя и обнимаясь, позировали фотографу. Сначала я подумал, что туристы, но когда подъехали поближе и вынуждены были остановиться, так как они загородили своими спецмашинами проезжую часть, то я увидел на них, рабочую спецовку, а сверху военные рабочие бушлаты… Если бы не их короткая стрижка и некая подтянутость, то их можно было бы принять, за простых рабочих парней, от тридцати до сорока пяти лет,не более… Но меня удивило другое, почему-то они не позировали на фоне Арагаца, который остался здесь же справа, за пределами необходимого им ракурса, а сгрупировались на фоне огромного одинокого белого облака, неизвестно откуда, появившегося на безмерно чистом, голубом небосводе… Так как их фотограф стоял на капоте их грузовика, то его обзор был гораздо шире и глубже, но мы из-за толпы позирующих, не могли видеть толком, а что у них сзади… И когда наконец, весёлая толпа разошлась по машинам и мы поехали, то перед нашим взором, открылась неожиданная картина… Далеко на горизонте, там где в географической перспективе, находился Джаджурский хребет, прямо за ним, возвышался прямой километровый столб,- абсолютно белого пара, который и далее, превращался в огромное белое облако… После этого случая я дважды пытался поехать туда, но зона была оцеплена военными подразделениями и нам не удалось прорваться…Через несколько дней, я случайно встретился с одним из моих знакомых офицеров, моего бывшего командира батальона. Он сначала меня не узнал, но потом разговорились, кажется стал понемножку вспоминать, вспомнили учения десятилетней давности и тот день, когда поздно ночью разгружали боевые машины, с товарного поезда, – как он лишился своей ноги, но сам успел оттолкнуть “молодого” в сторону и спас тому жизнь тогда… А теперь, ещё в добавок и он остался без крова, и я решил пригласить его к нам, благо у соседа во дворе выгрузили грузовую машину с коньяком, люди теперь частенько заходили во двор и никого не спрашивая, брали бутылочку и выходили. На улице стоял мороз, дома не топились из-за отсуствия газа. Подвыпивши разговорились, командир рассказал, что жена вскоре после госпиталя его бросила уехала в Россию, а он сам, так-как детдомовский был, то ни родни у него и вообще никого на свете, поэтому и остался жить в Ленинакане, здесь хоть рядом однополчане ещё служат. А про “зелетрясение” так он мне обьяснил, – “Когда вся эта заваруха с демонстрациями и началась в Ленинакане, а Горбачёв по миру разъезжал и о разоружении договаривался, тогда и всё совпало… В Москве перепугались, потому что решался вопрос о сокращениях вооружений, процесс то уже шёл, а тут и братья Армяне не по плану водоворот устроили…Поэтому и попробовали на скорую руку демонтировать ракеты, но что-то не получилось и решили захоронить, там же в шахтах… Ну и когда рванули, цепная реакция получилась… Ведь два толчка было, но второй сильнее оказался…Ведь, когда кругом бордель, то всякое может случиться”… Мне трудно сказать прав он или нет, но такова была его версия. Но я надеюсь, что однажды всё проясниться.—————— С уважением Ваш слушатель



1 քննարկում

You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.

gvg
Dec 27, 2008 8:26

7500 ԱՆՕԹԵՎԱՆ ԸՆՏԱՆԻՔ ԳՅՈՒՄՐԻՈՒՄ

ԴՈՇԻՆ ԶԱՐԿԱԾ ՄԵԴԱԼԻ ՊԵՍ Տասը տարի առաջ, Գյումրու Տեքստիլ գործարանի մի քանի կիլոմետրանոց պարիսպների` երկրաշարժից փլված մի հատվածի քարերի տակ կմախք գտան, համարյա բան չէր մնացել: Չորս հոգի երկար վիճում էին, թե իրենցից որի հարազատն է հանգուցյալը, որ անհետ կորել էր երկրաշարժից հետո…: Ի վերջո չորս մաս արեցին այն ամենը, ինչ գտել էին ու հողին հանձնեցին, ինչպես կարգն էր պահանջում: Վաղն էլի դեկտեմբերի 7-ն է: Գալու են եւ ասեն` մենք ենք ձեր փրկիչն ու օգնականը, պահապանն ու բարեկամը: Ռոժ են անելու, ծանր, որ մարդու ոտի ընկնի` 2 ամիս գիպսով կպառկի: Չխոսեն էլ` ասելու են իրենց լուռ ներկայությամբ: Գալու եք` համեստ եկեք, առանց լրագրողներին ու հաստավիզներին մեքենաները լցնել-բերելու, անաղմուկ եկեք, առանց պերճանքի: Ժապավեններն են ուղղելու ծաղկե եւ պլաստմասսայե պսակների, արձաններ են բացելու, հետո` հացի են նստելու, կենաց են ասելու, քաղքըցիք հացով ժողովուրդ են, հայտնի է: Հիշելու են մեռելներին մեր եւ իրար: Որեւէ սահուն կամ որոշակի դժվարություններով սահող քաղաքական գործիչ երբեւէ չի համարձակվելու պատասխանատվության կոչելու այն ստախոսին, որ երկրի նախագահ ընտրվելու ընտրակռվում խոստացավ Աղետի գոտին վերականգնել մինչեւ 2001 թիվը, ապա 2000-ին, հասկանալով, որ փուչ բան է իր ասածը, փոխեց` ասաց, դե լավ` 2002-ին, հետո, հասկանալով, որ այդ կուտը բավականաչափ լավ են ծամում մի շարք շրջանակներում, մոգոնեց աղետի գոտու վերականգնման եռամյա ծրագիր, որ, իբր, կշինեն մեր գոտին մինչեւ 2003-ը: Հետո էլ թե` կիսատ թողած գործեր կան` ավարտել է պետք, նորից ընտրեցեք ինձ, հապա էլ ու՞մ: Գյումրիում Քոչարյանի ռեյծինգը միշտ էլ բարձր է եղել: Գյումրեցիք հնարամիտ լինելու համբավ ունեն, ու ռազմավարությունը մոտավորապես հետեւյալն էր համարյա տասը տարի` չխրտնցնենք հանկարծ սրան (էլ) : Չխրտնեցրին: Բայց Աղետի գոտին չվերականգնվեց: Մասնակի վերականգնվեց: Քաղքըցիք կարծում էին, թե իրենք եղան խորամանկ, իսկ թոշակառուն երեւի կարծում է, թե ինքն էր ավելի խորամանկ: Երբեւէ դժվար չի լինի հաշվարկել եւ ասել, թե ով` ում քանի տոկոսով ունեցավ : 2008, դեկտեմբերի 7 Գյումրին 7500 անօթեւան ընտանիք ունի: Ըն-տա-նիք: Որոշ տգետներ ու միամիտներ հաճախ սխալվում, կամ դիտմամբ ասում են` հոգի, կամ մարդ: 7500 անօթեւան ընտանիքը` 30.000 ± 3.000 հոգի է: Իսկ դա Գյումրու իրական բնակչության 20-25 տոկոսն է: Ամեն չորրորդն այս քաղաքում կես կամ քառորդ մարդ է: Այդ անօթեւան ընտանիքների թվից 3972 ընտանիքը (27 նոյեմբերի 2007, քաղաքապետարանի եւ Շիրակի մարզպետարանի համաձայնեցված տվյալներով) երկրաշարժից ուղղակի անօթեւան դարձած ընտանիքներն են, այն անօթեւան ընտանիքների, որի անդամներից գոնե մեկը եղել է քաղաքում եւ համապատասխան փաստաթղթերով հաշվառվել որպես անօթեւան: Թե քանի ընտանիք չի հաշվառվել, ոչ ոք չի համարձակվում ասել, բայց ակնհայտ է, որ այդպիսի ընտանիքներ կան եւ այդ ընտանիքներից մարդ չի մնացել քաղաքում: 7500-ից այն մնացածը` 3528 -ը, որ տնակներում են, այստեղ են մի շարք պատճառներով` ներգաղթել են մերձավոր արտասահմանից, բազմացած եւ կիսված կամ առանձնացած ընտանիքներն են, կամ էլ նրանք, որոնք ժամանակին բնակարան են ստացել, բայց ապրուստի միջոց չունենալով, պարտքի եւ վարկի տակ ծռել` վաճառել են ու վերադարձել տնակներ: Այստեղ քննադատվում է գյումրեցի Դարբինյան վարչապետի օրոք ընդունված այն կառավարական որոշումը, ըստ որի` աղետյալներին բնակարաններ պիտի հատկացնել այն չափով, որքան նրանք կորցրել են, այսինքն` ընտանիքների աճը փոխհատուցվելիք բնակարանների թվի կամ բնակմակերեսի վրա չպիտի ազդի: Թե այդ որոշումը չլիներ, եւ նորակառույցները հատկացվեին ըստ ընտանիքների այդ պահի կարիքի, անօթեւան ընտանիքների թիվը համարյա չէր փոխվի, ոմանք, որ հիմա բնակարան ունեն, չէին ունենա, իսկ նրանց փոխարեն բնակարաններ կստանային աճած ընտանիքների մի մասը: Երկրաշարժի քսանամյակի նախօրեին, հայտնի ծրագրի շրջանակներից դուրս, ժամանակն է գնահատական եւ ամոթանք տալու ոչ միայն քաղաքական ստախոսներին, այլեւ այն ամեղսունակներին, որոնց եւ անհատ տեսակը կա, եւ` իրավաբանական անձ տեսակը: Սրանք էին, որ անամոթաբար իրենք իրենց լրագրող ու ԶԼՄ կոչելով, տարածում ու բազմացնում էին այն սուտը, թե Աղետի գոտին այլեւս չկա, պրծ, վերականգնել պրծել են այլեւս, այն, ինչ սովետը խոստացավ երկու տարում անել` չարեց, ինչին նախկինները մատ չկպցրին, եւ ահա, օհնվի Նա` Օրինախախտ Մարտիկը, Վսեմաշուք Ժարգոնախոսը, Քինախնդիր Անկրկնելին, եկավ եւ արեց, ասաց եւ արեց. Աղետի գոտին այլեւս չկա, դարձել է Զարգացման գոտի, այլեւս բոլորն այստեղ բնակարաններով ապահովվել պրծել են ու միայն բարձրաշխարհիկ դարդերն են այստեղ խռովում մարդկանց անդորրը. տեսնես Բեքհեմը կառնի՞ Ադամսենց աղջկան, թե՞ աղջկա անվան հետ է խաղում անդաստիարակը … Սպիտակի ավտոճանապարհային թունելի արեւելյան ելքի վրա հինգ տարի պլակատ էր փակցված.-Շնորհակալություն Քոչարյանին, այս թունելը կյանքի կոչելու համար, մոտավորապես եւ առանց տառասխալների: Առաջին անգամ հայոց պատմության մեջ եղավ այնպես, որ ժապավեն կտրողի անունն են փորձում այսպես հավերժացնել: Վերջերս հանեցին այդ պաստառը: Տեսնես ուրիշ էլ ո՞վ է կյանքի կոչելու այդ թունելը: Մի «լրագրող» չգնաց քրքրեր հասկանար, ասեր` իմանայինք, տեսնես ի՞նչ մի երեւելի կապ ուներ Քոչարյանը այդ թունելի հետ, չգնաց հարցներ, թե ինչու են շինարար-բանվոր-ինժեներ-հորատողների անունները թողած, վատ բաներ գրել այդ պաստառին … Այդ գյուտարար «լրագրողներն» ու «ԶԼՄ-ները», իրենց խաղացնողների հետ, այդպես էլ գլխի չընկան, որ իրենք ոչ թե գյուտերի հեղինակներ ու գործարկողներ են, այլ լավագույն դեպքում` կրկնողներ. ջոջերին գովերգող սազանդարներ, նկարիչներ, գրիչներ ու քանդակիչներ միշտ էլ եղել են, Թութմոս Երրորդի արեւ. այցելեցեք Եգիպտոս: Չեղավ սրանցից մեկն ասեր, թե, որ Աղետի գոտին վերականգնել պրծել են ու արդեն Զարգացման գոտի է, բա այդ որտեղից միայն Գյումրի քաղաքում եւս 7500 անօթեւան ընտանիք: Այս ստի դեմ ոչ մի պետական, մարզային եւ տեղական իշխանություն չընդվզեց, կռիվ չարեց, բացատրություն չպահանջեց, առավելեւս` հերքում, իշխանության մեջ եղողներից, թե մեկը ծպտուն հաներ` կտային աչքը կհանեին: Մանր եւ տեղական զրույցներում իհարկե եղան որոշ կեսբերան ելույթներ, թե դեռ… կի…սատ բաներ կան, դեռ անօթեւանների թիվ պիտի ճշտվի, մեկը մի բան է ասում, մյուսն այլ բան, իշխանության տարբեր տեսակների եւ տարբեր թեւերի միջեւ կուլիսային, երբեմն լավ քողարկված զանազան բազառների մանրադրամ դարձավ Աղետի գոտին, խնդիրները սրա, վերականգնվածն ու չվերականգնվածը, կիսատն ու դրա մասին հրապարակավ խոսելու չափի մասին բանակցությունները, եւ իհարկե այս ամենից առավելագույն քաղաքական, ներողություն, այս բառն այնուամենայնիվ իր տեղում չէ` ավելի ճիշտ է` բճաբանական օգուտ քաղելու հունարներն ու հնարները … բանը հասել էր այնտեղ, որ «Լինսի» հիմնադրամի միջոցներով Գյումրիում կառուցված մոտ 2500 բնակարանները բաշխելու համար 3 հանձնաժողով ստեղծվեց, մեկը կար` քաղաքապետարանային` որովհետեւ ըստ հին եւ կեղծված Սահմանադրության` համայնքի սեփականությունը տնօրինում է համայնքը, ապա` Մարզպետարանային, որպեսզի քաղքըցիք մի թղթապանակ փաստաթուղթ ձեռները վազ տային Շիրակացի փողոցից Նժդեհի փողոցի միջակայքում մի քանի անգամ, մնային տոկուն, կատաղի, ամրակազմ, ժամերով կանգնեին տարբեր դռների առաջ, ուսումնասիրեին դրանց կառուցվածքը, ներկի շերտերը, բռնակների պտուտակները, ցուցանակների ժանգյառ տառերը… հետո էլ, իբր կռիվները հանդարտեցնելու համար` ստեղծվեց նախագահականից ուղարկված Աջակցող հանձնաժողովը, որ լուծի այսպես կոչված երկու հանձնաժողովների եւ հայ ժողովրդի միջեւ ծագած խնդիրները: Այսպես եղավ, որ 88-ի աղետյալները հասկացան, թե ինչ բան է աղետյալը Հայաստանի երրորդ հանրապետության 15-րդ տարում: Այս տանջանքների ընթացքում տարբեր պաշտոնյաների բնակարանների, առանձնատների, ազգականների, «դամավոյի գրքի» ու մանավանդ ծնողների հասցեներով հայհոյանքների էներգետիկ զորությունը, եթե հնարավոր լիներ մի տեղ հավաքել, ասենք Մեծամորի ատոմակայանի կողմերը, կարելի կլիներ Հայաստանը էլեկտրաէներգիայով ապահովել մինչեւ Տիրոջ երկրորդ գալուստը: Բնակարանի սպասող այդ 2500 ընտանիքների ներկայացուցիչները այս երեք հանձնաժողովների արանքում անմարդկային չարչարանքներ կրեցին, որովհետեւ Կառավարությունը մի օր որոշել էր, որ «պետական օժանդակությամբ կառուցված բնակարանների բաշխումն իրականացվում է… մարզպետարանների միջոցով»: Մի համայնքապետ, մի ավագանի ամբողջ աղետի գոտում չգտնվեց, որ թուղթ առներ ու գրիչ, նամակ գրեր Քըրքին Քըրքորյան, թե` հալ-հեքիաթ, մեծ ախպեր, դու փողը տվել ես, մեր շինարարները շինել են, չեն թողնում մենք` համայքների տերերս բաշխենք էդ բնակարանները, դու մարդ ղրկի` թող գա` բաժանի…: Թե չէ ճոռթած խոսել Գյումրիում բոլորն են կարող, նույնիսկ պտղաջրում լող տվողները եւ ի ծնե խուլուհամրերը: Գյումրու Մյասկոմբինատ թաղում` 8-րդ դպրոցի դիմաց, մինչեւ այսօր կանգուն են 26 թվի երկրաշարժից հետո կառուցված փայտե տնակ-կացարանները, այն ժամանակ մետաղյա տնակներ չեն եղել երեւի…: Դրանցում մինչեւ հիմա մարդիկ են ապրում` 82 տարի շարունակ` 3-4 սերունդ: Մի քանի տասնյակ տարի բնակարանի սպասող եւ չստացող լեննականցիք վաթսունականներին իրենց երեխաներին շիրա էին տալիս ` հրկիզել այն բարաքները, որոնցում պատսպարված ապրում էին իրենք իսկ … 1926 թվի երկրաշարժից ի վեր: Ու հրկիզում էին` հաջողությամբ: Հետո` վերջապես բնակարաններ էին ստանում, թեկուզ` խրուշչովյան: Հիմա` Գյումրու ամենակենտրոնում` Տիգրան Մեծի (նախկին` Լենինի կամ Ինտերնացիոնալ) պողոտայից հյուսիս գտնվող թաղը հենց այդպես էլ կոչվում է` Բարաքներ, զարմանազան կացարաններով, տներով եւ պալատներով, առանց մի երեւելի քաղաքաշինական պլանավորման. ով ինչպես կարողացել` կառուցել է: Երբ Քրքորյանի նվիրատվության շնորհիվ վերջապես վերականգնվեց մեր բնակարանը` մարդավարի, գազով, ջրով, լոգարանակոնքով, ամեն մարդավայել բաներով, 14-ամյա որդիս, որ հաբռգած չի եղել երբեք, լոգարանակոնքը լիքը տաք ջուր լցրեց ու մորն ասաց. -մա, կարելի՞ է, շորերով մտնիմ վաննի մեջ…: -Մտավ` կոշիկներով, 10 ժամ չէր ելնում: Այդ եւ տասնյակ հազարավոր երեխաներ ծնվեցին, մեծացան, դասի, սպորտի, երաժշտության գնացին տնակներում, վարսավիրանոց, խանութ, նկարչության` տնակներում: Մինչեւ հիմա տարեկան տասը-տասնհինգ հոգի խեղդվում է տնակներում` ձմռանը, շմոլ գազ, չհանգած ծխախոտ, անսարք ծխատար եւ այլն: Ի՞նչ կարող են անել իշխանությունները: Այս հարցը արդեն 20 տարի է` հնչում է եւ որպես անմեղ հարց, եւ որպես մեղավոր հարց, եւ որպես արդարացում, եւ որպես մեղադրանք: Ոչ մի հոդված կամ լուսանկար, ոչ մի պաթետիկ կոչ կամ կինոնկար չի կարող փոխարինել սեփական մաշկի վրա այն դժոխքն զգալուն, ինչ ամեն օր զգում են տնակներում արդեն քսան տարի ապրող մարդիկ: Խնդիրը մեկընդմիշտ ու մարդավարի լուծելու համար տեղին կլինի, որ Կառավարության անդամները, բոլոր 131 պատգամավորները, ՀՀ նախագահն ու իր աշխատակազմից մի քանիսը, մանավանդ երկրի անվտանգությունը փրկողներից ամենահեզաճկունը, գան եւ մի 24 ժամ ապրեն տարբեր տնակներում: Տնակային թաղամասերն ու տնակները կորոշենք վիճակահանությամբ: Միայն այսպես կարելի կլինի սեփական մաշկի վրա զգալ այն ամենը, ինչ Հայաստանի բնակչության մեկ տոկոսը Գյումրիում զգում է արդեն 20 տարի: Երբ վառարանի հանգելուց 20 րոպե հետո ներսի ու դրսի ջերմաստիճանները կսկսեն հավասարվել, կհասկանան, որ դոմիկի արտաքին մետաղյա պատի եւ ներքին դե-վե-պե-ի արանքի ապակեթելն ու թեփը վաղուց փտել, փլվել է գետնին, ներծծվել դոմիկի տակ եւ սնուցում է ոչ միայն դրանցում ապրողներին, այլեւ գրունտային ջրերը, կհասկանա, որ գուցեեւ այդ պատճառն էլ կա թոքային, շնչուղիների եւ սրտային հիվանդությունների աճի վիճակագրություններում տեղի, կզգան անշուշտ, թե ինչպես են այդ ցրտից մկները, առնետներն ու կատուները սկսում խցկվել ամեն տաք անկյուն, նաեւ` ծոցն իրենց, շատ բան կհասկանան, երբ առավոտյան կիսամրոտ երեսները լվալու համար սառույցի շերտը թասի ջրի վրա կջարդեն ու սրթսրթալով լվացվել կփորձեն, չի ստացվի, որովհետեւ սառցաջրում օճառը չի փրփրում: Կտեսնեն, թե ինչպես են ավտոկայանի տնակային թաղի ժողովուրդը գարուն-ամառ-աշուն աղոթում, որ անձրեւ չգա հանկարծ իրենց թաղում, թե չէ իրենք բայդարկաներ չունեն` հացի խանութ հասնելու համար ու տեղաշորը չի չորանում արդեն 20 տարի, կհասկանան, թե ինչ բան է քամին դոմիկում ապրողի համար, որ կարող է կտուրը տանել կամ մի կայծ բերել ու մոխրացնել ամբողջ կացարաններ, կամ` թե ինչ է նույն հողմը` ավերակ կաթսայատան ծխնելույզի հարեւանությամբ ապրողների համար, երբ ծխնելույզը մտածում է` տեսնես ո՞ր կողմի վրա շուռ գա վերջապես, որ հնարավորինս քիչ տնակ ու մարդ կործանի, եւ, երեւի հարմար ազիմուտ չգտնելով, էլի ուժուկող է անում եւ դիմանում, մարդիկ, որ դիմանում են, ինքը` կդիմանա: Կիմանան, թե ինչ բաներ են ինքնապաշտպանական մարտերը դատական կատարածուների եւ ներդնող գործարարի հետ, որ հաջողացրել ու առել է դոմիկատարածքը` լավ է, որ առանց վրայի մարդկանց: Հացի կգնան նախարարները մինչեւ կոճերը ցեխուջրի մեջ, կհասկանան, որ փողոցները չեն լինում երկրորդական կամ երրորդական, դրանք լինում են թաղային նշանակության, բայց էլի` մարդկանց համար, կհասկանան, որ թե այդ մի գիշերը իրենց համար կայֆոտ էքստրիմ է գուցե, ուրիշներին` դժոխք` չգործած մեղքերի համար: Տետրիքսի թրեյնինգ կանցնեն տնակներում, կիմանան, թե ինչպես 50 խորանարդ մետր գույքն ու կարասին դասավորել 54 խորանարդ մետրանոց տնակում, որ կարողանան համ էլ ապրել, սիրել, ատել, երեխա ծնել կամ չկարենալ ծնել: Կտեսնեն դոմիկների լուսամուտներից հանվող մեռելներ, որովհետեւ դոմիկների դռների շրջադարձերը անանցանելի են դագաղների համար, կտեսնեն, թե ինչպես են նորահարսի առագաստը մի վարագույրով զատում դոմիկի մնացած 4-մետրանոց հյուրասրահ-խոհանոց-ծնողաց ննջասենյակից, կտեսնեն, թե ինչպես են ծնողները նորապսակներին գոնե միայն առաջին գիշերը թողնում տնակում ու գնում գիշերելու հարեւանների տներում, մի օր էլ իրենք նրանց հյուր կընդունեն … Կարող է մի բան փոխվի: Կարո՞ղ է մի բան փոխվի, այնուամենայնիվ: Չի բացառվում: Կարող է հասկանան, որ ՀՀ նախագահական ինքնաթիռ որ չլինի, նախագահը ավտոկայանում չի մնա, մի բանով կգնա կհասնի, ասենք` Մոսկով, բայց, որ էդ փողով 1500 բնակարան կշինվեր, գիտեին ու գիտեն բոլոր օլիգարխիկ ցեմենտ արտադրողները, մի 15 բնակարան էլ` «20-ամյակի միջոցառումների» փոխարեն կարելի էր անցկացնել…, 2008-ի դեկտեմբերի 7-ը հո օրացույցից չէր ջնջվելու, կնշվեր մի կերպ: Բարդ չէ, չէ՞: Սոցիալի՞զմ է, կասեք: Տո թեկուզ` ֆաշիզմ: Կհասկանա՞ն օրենսդիր-գործադիրները, որ քանի դեռ այսքան մարդ հավասար չէ մյուսներին, մեր երկրում ոչ մի շռայլություն չպիտի լինի, մինչեւ հավասարվենք: Հարաբերականորեն` ըստ արժանիքների: Քաղաքում տեղյակ են, որ բոլոր պարերը չենք պարել դեռ, բայց սա ցեղասպանություն ճանաչել-չճանաչելու հարցը չէ, սա Ղարաբաղի միջազգային իրավունքի սուբյեկտ դառնալ-չդառնալու հարցը չէ, սա տարրական հարց է, քաղքըցիք ասում են` քթի ծակի հարց: Եթե մարդը քթի ծակ ունի, կհասկանա, եթե չունի` աշխատում է մնալ իշխանություն` բոլոր մնացած եղանակներով: Ես չեմ թվարկում դոմիկների օլիմպիականներին, գերազանցիկներին, մեդալակիրներին, գիտությունների թեկնածուներին եւ դոկտորներին, արվեստի գործիչներին, հրաշագործ քարտաշներին, Հայաստանի եւ աշխարհի լավագույն ընկերություններում աշխատողներին … եւ նրանց, ովքեր գնացին ու ըստ էության մեզ հետ չեն այլեւս, Օբամայի հետ էլ չեն նույնիսկ: Հատուկ կարգավիճակ է պետք այս գոտուն, Գյումրի, Սպիտակ, Ստեփանավան, մի քանի տասնյակ գյուղ, տնտեսագետներն ու սոցիոլոգներն ավելի լավ կասեն: Հարկային արտոնություն կլինի, վարկային արտոնություն կլինի, լրացուցիչ նպատակային նպաստամատույց կլինի, դժվարանում եմ ասել, բայց այն ահռելի անհավասարությունը, որ կա տնակներում ապրողների եւ դրանցում չապրողների միջեւ, պիտի վերացվի: Հարկային արտոնությունների մասին հենց խոսք էր լինում, քաղաքական ծղրտոց էր գալիս երեւաններից արդեն 10-15 տարի` հարկային չարաշահումներ կլինեն: Բա տեր եղեք` չլինեն: ԱԱՀ-ն այստեղ, որ 20 տոկոս չլինի, լինի ասենք 15 կամ 13 տոկոս, ի՞նչ մի ահռելի վնասներ է կրելու պետբյուջեն, դժվար չէ հաշվել, մի քանի կոպեկ: Շահութահարկը, եթե իսպառ վերացվի այս տարածքից, ինչ կլինի որ: Կարո՞ղ է բյուջեն այլեւս վարկեր եւ դրամաշնորհներ չստանա, կստանա, կարող է ավելի շատ էլ ստանա: Չի՞ լինի, որ այստեղ արարող գործարար մարդուն վարկեր տալուց ոչ թե 3-5-7-ապատիկ գրավ ուզեն, այլ առավելագույնը` կրկնապատիկ, թղթեղենը, ոչ թե երկու կիլո, այլ կես կիլո դարձնեն: Հիպոթեկային վարկը չի հասնում տեղ, անտերը, հենց Երեւանից հեռանում է, ասես մոր ծծից կտրում են, սկսում է ղժժալ, իրեն պատերով տալ, չանկռտել, աչքերը դուրս են թռնում բիբերից, շաքարը ելնում է, ջղաձգության մեջ է ընկնում… բանկիրները մանր են բրդում` իրենց փողկապի գնի չափ վարկը մինչեւ տալիս են` մարդկանց հոգեկան հիվանդ են դարձնում: Չի լինի՞, որ այստեղ ապրող մարդկանց, առավելեւս դոմիկում մնացածների, կյանքը թեթեւացնեն, հեշտացնեն, որ մարդու ապրելը գա, և ոչ թե` գրին քարտին հերթագրվելը: Ձեւ գտնեն ու անեն, ձեւերը բազմաթիվ են, ցանկություն լինի: Իսկ ծաղկեպսակ, դեկտեմբերի 7-ին` խնդրեմ, բա ամոթ չէ՞: Համարվում է, որ քաղքըցիք մեծահոգի են, կարող են ներել անգամ Քոչարյանին (իրենց խաբելու մասով միայն, իհարկե): Իսկ սա նշանակում է, որ հաջորդները հոյակապ նախադեպ ունեն: Այսինքն, կարող են խոստանալ, չանել, բայց մոռացվել, կարող են ասել մինչեւ 2013 թիվը շինող ենք, պապայարեւ: Բայց հետո, թե մեկը մտաբերի եւ հիշեցնի, սրանք կասեն.-Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը (2013-ին այն` մերոնց բերանով «երրորդ հազարամյակի մեծագույն ճգնաժամ» անունը կստանա) Հայաստան հասավ հենց Աղետի գոտու հերթական վերականգման հերթական ծրագրի իրականացման ամենավճռական պահին, գրունտային ջրերը օզոնային ծակի մեծացման հետեւանքով (նոր ի հայտ եկող ջրերի մասին է խոսքը) շատացել են, շինանյութը էլի անակնկալ թանկացավ, դոլարը թարսի պես արժեւորվել է կամ դրամը` աղետյալներին ի հակառակ, արժեզրկվեց…: Ինչ տարբերություն, կարեւորը, որ մի բարեհունչ պատճառ կլինի, բոլորովին էլ որ չլինի` կասեն ընդդիմությունը խանգարեց, ո՞ր ընդդիմությունը, ներողություն արտահայտությանս համար…: Եւ այս ամենի վերնագիրը ավելի քան պարզ է, արդեն դպրոց-մանկապարտեզներում կարելի է ուսուցանել. ալամ-աշխարհի քաղաքական քարոզարշավի անթոլոգիայում այսպես է կարծրաջրվում`«սկսած գործը չի կարելի կիսատ թողնել, շարունակել է պետք», եւ սրա կարճ ենթավերնագիրը նույնպես հայտնի է վաղուց ու կիրառվել է արդեն մի քանի քրեաքաղաքական գործիչների լեզվամբ.-վերընտրեցեք մեզ, որ շինենք … : Հաշվի առնելով Քոչարյանի գտնվելու վայրը` հաջողությամբ է կիրառվել, անպատիժ: Դեկտեմբերի 7-ը ներհայեցման, տքնանքի եւ ապաշխարանքի օր պիտի դարձվի: Հարկավոր է նահատակներին մեր պարտքերը փակելու ձեւ գտնել: Ծաղկեպսակները, դոշերին զարկվող մեդալները, զոռած եւ զոռբաց քանդակներն ու ճենճոտ ելույթները շատ են սկսում կրկնվել: Գյումրեցիք հենց այդպես էլ գիտեն, ապրում են, իրադարձությունները չեղած իրենք մանրամասները գիտեն, ամեն ինչին տեղյակ ու ամենայն ծաղր ու ծանակի վրա զառամյալ քմծիծաղով եւ անտանելի հեգնանքով: Այլք սրան հումորաշատ քաղաք են ասում: Իսկ տարբերությունն ահռելի է: Ողորմի մեր ու ձեր մեռելներին:

ԼԵՎՈՆ ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

Կարդացողի Հավանություն՝ Thumb up 1 Thumb down 0

Գրեք Ձեր կարծիքը

ՀՂՈՒՄՆԵՐ ԳՐԵԼՈՒ ԿԱՆՈՆՆԵՐ

- Չի խրախուսվում ամբողջովին մեծատառերով գրված հղումները,
- Մի գրեք փողոցային դարձվածքներով,
- Արգելվում է գովազդային հղումները,
- Մի գրանցեք անձնական վիրավորանքներ:

Գրառում կատարելուց հետո ստուգեք Ձեր էլ–փոստարկղը (Inbox եւ Spam) հավելյալ գործողությունների համար.

Comment



` 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 - = Back
TAB q w e r t y u i o p [ ] \
Caps a s d f g h j k l ; ' Enter
Shift z x c v b n m , . / Shift
Ctrl Alt   Alt Ctrl

Միացնել հայերենը

CAPTCHA Image
*



ԱԶԱՏ ԽՈՍՔ - Feb 6, 2012 22:37 - 15 քննարկում

«ՇԱՆԹ» ՀԵՌՈՒՍՏԱԱԼԻՔԻ ԽՄԲԱԳՐՈՒԹՅԱՆԸ

More In ԱԶԱՏ ԽՈՍՔ


ԱԶԱՏ ԽՈՍՔ

ՀԱՅԱՍՏԱՆ - Feb 2, 2012 12:46 - 5 քննարկում

Անահիտ-Վեներան Աբովյան քաղաքում:

More In ԱՆՑՈՒԴԱՐՁ


ԱՆՑՈՒԴԱՐՁ

ԱՇԽԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ - Feb 4, 2012 11:54 - չքննարկված

Обращение к христианам

More In ԱՇԽԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ


ԱՇԽԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ