ՀԱՄՇԵՆՑԻՆԵՐԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԾԱԳՈՒՄՆ ԻՆՁ ԱՎԵԼԻ ԻՐԱԿԱՆ Է ԹՎՈՒՄ
Սույն թվականի հուլիսին Երեւանում, «Համշենական շաբաթվա» շրջանակներում, տեղի ունեցավ Թուրքիայի համշենական «Վովա» երաժշտական խմբի համերգը։ Խումբը ստեղծվել է Թուրքիայի մի խումբ համշենցիների ջանքերով: Սկսած 1996թ. նրանք հավաքում են համշենական ժողովրդական երգեր եւ մեղեդիներ, որոնք մեծ մասամբ անանուն են։ Ինչպես նշում է խմբի ղեկավարներից Հիքմեթ Աքչիչեքը` մտահոգվելով, որ արագ փոփոխվող աշխարհում լուրջ վտանգ է սպառնում ինչպես Համշենի բարբառին, այնպես էլ այդ բարբառով երգերին, նրանք նպատակ են դրել հավաքել, մշակել եւ սերունդներին փոխանցել համշենական ժողովրդական ուրույն մեղեդիները եւ երգերը։
Եթե հաշվի առնենք Թուրքիայում էթնիկ խնդիրների հանդեպ զգայուն մոտեցումները, ապա այս խմբի այցը Հայաստան կարելի է համարել խիզախ քայլ։ Երեւանում համշենահայերին նվիրված գիտաժողովից եւ համերգից հետո Հիքմեթ Աքչիչեքի հետ զրուցեցինք Թուրքիայի համշենահայերին վերաբերող մի քանի հարցերի շուրջ։ Նշեմ, որ Հիքմեթը երաժշտությամբ զբաղվում է առավելապես որպես հոբբի. նա ծագումով Հոփայից է, սակայն բնակվում եւ աշխատում է Ստամբուլում։ Բացի այդ, նա անդամակցում է սոցիալիստական ուղղվածություն ունեցող Ազատություն եւ համերաշխություն կուսակցությանը, ծավալում է նաեւ քաղաքական գործունեություն։ Հարցազրույցում նկատվող խուսափողական եւ դիվանագիտական պատասխանները, թերեւս, կարելի է կապել հենց վերը նշված հանգամանքի հետ։
Ռ. Մ.

Հարց. Հայտնի է, որ համշենցիների ծագման շուրջ տարբեր տեսակետներ կան. շատերը կարծում են, որ համշենցիներն ունեն հայկական ծագում, իսկ ոմանք նրանց վերագրում են թյուրքական ծագում։ Կցանկանայի իմանալ Ձեր կարծիքն այս խնդրի շուրջ։

Պատ. Ես պատմաբան չեմ եւ պատմական փաստերի մասին տեղեկանում եմ տարբեր աղբյուրներ կարդալով։ Սակայն տրամաբանորեն մտածելիս` համշենցիների հայկական ծագում ունենալու միտքն ինձ ավելի իրական է թվում։ Ես, իհարկե, առաջնորդվելով իմ ընդունած քաղաքական կողմնորոշումով, ազգային պատկանելությամբ չեմ հպարտանում կամ ամաչում, եւ այս տեսանկյունից ինձ համար տարբերություն չկա` ծագումով հայ եմ, թուրք, թե արաբ։ Նշեմ նաեւ, որ կան համշենցի երիտասարդներ` հատկապես ձախ, սոցիալիստական գաղափարներ կրող, որոնք չեն խուսափում իրենց հայկական ծագում ունենալու փաստից, եւ նրանց մեջ նույնիսկ լինում են մարդիկ, որոնք ուրախանում են դրա համար։ Կան ընդդիմադիր հայացքներ ունեցող համշենցի երիտասարդներ, որոնք հայկական ծագումը համարում կամ դիտում են որպես ընդդիմադիր նկարագրի մի մաս։ Սակայն ես այդպես չեմ մտածում, այսինքն` համշենցի լինելն իմ ընդդիմադիր նկարագրի մի հատված չեմ համարում։

Հարց. Այսինքն` համշենցի երիտասարդների մեջ կան մարդիկ, որոնք բացահայտ ասում են, որ հա՞յ են։

Պատ. Ես ավելի շատ ուզում եմ ասել, որ նրանք, ովքեր իմանում են, թե հայ են, դրանից անհանգստություն չեն զգում, քանի որ աշխարհին չեն նայում ազգային պատկանելության տեսանկյունից։ Եվ բացի այդ, կան մարդիկ, երիտասարդներ, որոնք համշենցիների հայկական ծագում ունենալու դրույթը ճշմարիտ են համարում։

Հարց. Ես որպես թուրքագետ գիտեմ, որ ազգային փոքրամասնությունների հանդեպ Թուրքիայում մշտապես կիրառվել է հալածանքի քաղաքականություն, եւ իրական էթնիկ պատկանելությունը թաքցնելը կարող է կապված լինել այս հանգամանքի հետ։

Պատ. Ինչպես շատ պետություններում, այնպես էլ Թուրքիայում չկա այնպիսի քաղաքականություն, որը կխրախուսի մարդկանց էթնիկ պատկանելության հետ կապված հետազոտությունների կատարումը, էթնիկ պատկանելության հիմքի վրա գործունեություն ծավալելը։

Հարց. Ձեր ընտանիքներում տարեցները, ձեր ծնողները հայկական ծագման մասին ընդհանրապես խոսո՞ւմ են։

Պատ. Այո, խոսում են, որովհետեւ Հոփայում համշենցիները, լազերը, Բորչկայի կողմերում` վրացիները միասին են ապրում, եւ մարդկանց, ժողովուրդների մեջ միմյանց հետ կապված, անցյալի հետ կապված որոշ հիշողություններ, կարծրատիպեր կան։ Օրինակ, համշենցիների համար այդ տարածքներում շատ տարածված է «հաստակող հայ» արտահայտությունը։ Ես հիշում եմ, որ երեխա ժամանակ, երբ վիճում էինք, կռվում էինք մեր հարեւանների երեխաների հետ, նրանք մեզ, կարծես վիրավորանք, ասում էին «հայ, հայ» ու փախչում։ Երեւի ծնողներից, ընտանիքներից լսել էին համշենցիների հայկական ծագում ունենալու վերաբերյալ խոսակցություններ։ Եվ քանի որ հայերն ընկալվում էին թշնամի ազգի կատեգորիայում, համշենցի երեխան սա վիրավորանք համարելով` լալով գնում եւ ծնողներին հարցնում էր, թե միթե իրենք հայ են։ Ես ավելի ուշ, կարծեմ համալսարանական տարիներին (1980-ականների սկզբներին), երբ մեր հայկական ծագում ունենալու հավանականության մասին ավելի շատ ինֆորմացիայի սկսեցի տիրապետել, հորեղբորս հարցրի այդ մասին, նա էլ պատասխանեց. «Որդիս, ասում են, որ մեր նախնիները կրոնափոխ հայեր են եղել»։

Հարց. Ինչպես ավելի վաղ ես լսել էի հենց համշենցիներից, կրոնը ձեզ վրա շատ մեծ ազդեցություն չունի, այսինքն` իսլամի ոչ բոլոր սկզբունքներին եք հետեւում. որպես օրինակ նշվում է, որ օգտագործում եք սպիրտային խմիչքներ, մզկիթ շատ չեք հաճախում եւ այլն։ Եվ ասում են, որ սա կարելի է նույնիսկ կապել համշենցիների մեծ մասի ձախակողմյա գաղափարներ ունենալու հետ։

Պատ. Ոչ, դա ձախակողմյա գաղափարների հետ կապ չունի։ Իմ կարծիքով` մերոնք, շատ կրթված չլինելով հանդերձ, յուրացրել են խելամիտ իսլամի ուղին, եւ համշենցիների մեծ մասի համար կրոնը մոլեռանդության աստիճանի չէ։ Օրինակ, ցերեկը համշենցին կարող է խմել, երեկոյան, սակայն, իր նամազն անել, կամ էլ առավոտյան նամազն արել է, իսկ երեկոյան կարող է խմել։ Ռամադանի ամսում ծոմ է պահում, գնում աղոթքի, սակայն երկու օր հետո կարող է նստել եւ մի լավ խմել։

Հարց. Ինչպե՞ս եք գնահատում «համշեներենի» կամ ավելի ճիշտ` հայերենի Համշենի բարբառի վիճակը։

Պատ. Համշեներենը վերանալու գործընթացի մեջ է, եւ սա ավելի շատ կապված է ոչ թե Թուրքիայի քաղաքականության, այլ գլոբալացման, քաղաքաբնակների թվի աճի հետ։ Հատկապես քաղաքաբնակ համշենցիների մեջ լեզվի կիրառումը գնալով թուլանում է։ Երիտասարդ կանայք իրենց երեխաներին նախ եւ առաջ ոչ թե համշեներեն, այլ թուրքերեն են սովորեցնում, որպեսզի երեխաները հասարակության մեջ լեզվի տեսանկյունից խտրականության չենթարկվեն, խնդիր չունենան։ Եվ երբ սովորում ես ընդհանուր պետական լեզուն, արդեն կարիք չի լինում տեղական լեզուն սովորել։ Օրինակ, հիմա ես Ստամբուլում եմ ապրում, կինս էլ համշենցի չէ, եւ շատ անհավանական է, որ իմ երկու աղջիկները համշեներեն սովորեն։ Սա իրականում դժվար է եւ, բացի այդ, արդեն չկա այն բնական միջավայրը, որը կստիպի համշեներեն սովորել, իրական վտանգը հենց այստեղ է։ Այսինքն` ուզում եմ ասել, որ պետության քաղաքականությունից առավել` նման հանգամանքներն են լուրջ դեր խաղում լեզվի կորստի հարցում։ Բացի այդ, պետության այդ քաղաքականությունը նոր չէ, օսմանյան շրջանում էլ կար։ Ուզում եմ ասել, որ ես այս տիպի քաղաքականությունը միայն Թուրքիայի հետ չեմ կապում, բոլոր ազգային պետություններում էլ նման բաներ կան։

Հարց. Տարբեր աղբյուրներից հայտնի է, որ, օրինակ, Թուրքիայի կրոնափոխ հայերի եւ նրանց սերունդների մեջ պահպանվել է ներքին ամուսնությունների սովորույթը։ Այս սովորույթը համշենցիների շրջանում ներկայումս կա՞, թե՞ դա էլ է արդեն վերացել։

Պատ. Այսպես ասեմ, շատ անհավանական է, որ, օրինակ, Հոփայում ապրող մի համշենցի ամուսնանա ոչ համշենցու հետ։ Այնտեղ հիմնականում համշենցին համշենցու հետ է ամուսնանում, լազը` լազի, վրացին` վրացու։ Սակայն, ինչպես ասացի, քաղաքաբնակները եւ ընդհանրապես խոշոր քաղաքներում ապրողներն այլ միջավայր ունեն եւ այդ սովորույթը միշտ չէ, որ պահում են։

Հարց. Քրիստոնեությունից մնացած սովորույթներ, ծեսեր դեռեւս կա՞ն Թուրքիայի համշենցիների շրջանում։

Պատ. Ճիշտն ասած, ես չեմ կարող ասել, թե մեզ մոտ կիրառվող որ սովորույթը կամ տոնն ունի քրիստոնեական հիմք, բայց ասեմ, որ մենք` Հոփայի համշենցիներս, իսլամական մշակույթի համաձայն դաստիարակված եւ ըստ նրա ապրող մարդիկ ենք։ Սակայն այսպիսի մի առանձնահատկություն կա. Հոփայի խմբի համշենցիները, լեզուն պահպանելով հանդերձ, հին ծեսերը, սովորույթները խստորեն չեն պահել, ինչը տարօրինակ մի բան է։ Սակայն ի հակակշիռ Հոփայի խմբի` Ռիզեում, Չամլըհեմշինի կողմերում (ուր լեզուն չեն պահպանել – Ռ. Մ.) հատկապես ժողովրդական խաղերը, մի շարք ավանդական ծեսերը, օրինակ` Վարդավառը եւ այլն, լայնորեն կիրառվում են։

Հարց. Վերջին տարիներին ե՛ւ համշենցիների, ե՛ւ Թուրքիայում բնակվող իսլամացված մարդկանց հանդեպ` լինեն հայ, հույն, ասորի, հետաքրքրությունն աճել է, եւ սրա հետ մեկտեղ սկսվել են քաղաքական շահարկումներ։ Դուք սա ինչպե՞ս եք գնահատում։

Պատ. Անշուշտ, տարբեր պատմական դեպքերի, մարդկանց ապրած ողբերգությունների հայտնաբերումը շատ հետաքրքիր եւ ազդեցիկ կարող է լինել մարդկային տեսանկյունից։ Օրինակ, Ֆեթհիյե Չեթինի գրքի նման հարյուրավոր, հազարավոր պատմություններ կարող եք գտնել Անատոլիայում։ Եվ պետք է հող նախապատրաստել, որպեսզի հնարավոր լինի սրանց մասին խոսել, դրա համար, ես կարծում եմ, ամենաանհրաժեշտ քայլը Թուրքիայի դեմոկրատացումն է։ Սակայն ճիշտ է նաեւ, որ թե՛ Թուրքիայում, թե՛ մի այլ երկրում այս տիպի պատմությունները, դրանց ի հայտ գալն անհանգստացնում են նեղ ազգայնամոլական գաղափարներ կրողներին։ Իմ կարծիքով, նման թեմաները հստակորեն քաղաքական շահարկումներից հեռու պետք է լինեն, դրանից ոչ մեկն օգուտ չունի։

Հարց. Եթե որպես ելակետ վերցնենք մեր եւ համշենցիների մշակութային, լեզվական եւ այլ ընդհանրություններ, ապա ըստ Ձեզ` ինչպիսի՞ն պետք է լինի Հայաստանի հայերի եւ համշենահայերի հարաբերությունների ապագան։

Պատ. Մենք մի ընդհանուր տարածքում ենք ապրում, այսինքն` նույն աշխարհագրությունն ենք կիսում։ Ես ձեզ հետ այնպես չեմ կարող վերաբերվել, ինչպես մի օտար մարդու հետ, ասենք` անգլիացու կամ գերմանացու։ Մեր զգացումները, հայացքները միմյանց շատ մոտ են, նման են։ Հայաստանցիների եւ համշենցիների հարաբերություններից ավելի շատ ես ցանկանում եմ, որ առողջ երկխոսություն, նորմալ հարեւանություն, բազմոլորտ հարաբերություններ լինեն Հայաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ։

Զրույցը վարեց Ռուբեն Մելքոնյանը
http://www.noravank.am/am/?page=analitics&nid=1386

Կարդացողի Հավանություն՝ 1  0

Ես հիշում եմ Սերո Խանզադյանի հոդվածը, հավանական է «Գրական Թերթի» մեջ 80-ականների վերջերին: Ալթայից թե Ղազախստանից Հայաստան են գալիս մի քանի ՀԱՅ ծերունիներ, եվ տարբեր ատյաններում երկա՜ր եվ անարդյունք դեգերելուց հետո գալիս են Խանզադյանի մոտ եվ պատմում են հետեվյալը՝
Իրենց պապերը, որոնք անհիշելի ժամանակներից ապրել են այժմյան Բաթումի բնաշխարհի տերիտորիայում, բռնի կերպով մուսուլմանացված են եղել: Նրանք հիմնականում անասնապահ եվ հողագործներ են եղել:
1944 թվին Իոսիֆ Վիսսարիոնովիչը, մուսուլման բաթումահայությանը աքսորել է Ալթայ, որտեղ նրանք զբաղվել են անասնապահությամբ եվ հողագործությամբ:
Լսելով, որ Հայաստանում նոր շրջան է կազմավորվելու (Բաղրամյանի շրջան), նրանք եկել են խնդրելու, որ իրենց թույլ տան բնակվել այդ շրջանում:
Խանզադյանին նրանք բացատրում են, որ նրանց տուն պետք չէ, ոչինչ պետք չե, իրենք փող ունեն, միայն հողամաս թող տան, մնացածը իրենք կանեն, եվ տներ կկառուցեն եվ իրենց անասունները Ալթայից Հայաստան կտեղափոխեն:
Նրանց միակ նպատակն է զավակներին, թոռներին, ծոռներին վերադարձնել իրենց նախնիների հավատքին:
Խանզադյանը գնում է Դեմիրչյանի մոտ եվ պատմում այս ամենը: Դեմիրչյանը պատասխանում է՝

«Ես մուսուլման հայերին Հայաստանում տեղ չեմ տա»:

Կարդացողի Հավանություն՝ 0  0

http://rutube.ru/tracks/1042593.html?v=745e21746d32248ecda575b0e838ab67

http://rutube.ru/tracks/1042604.html?v=a5a2d9e3d71e2f26ebf02e2f113ff87b

Կարդացողի Հավանություն՝ 1  0

http://rutube.ru/tracks/1042604.html?v=a5a2d9e3d71e2f26ebf02e2f113ff87b

http://rutube.ru/tracks/1042593.html?v=745e21746d32248ecda575b0e838ab67

Կարդացողի Հավանություն՝ 0  0

Ապրես,Ռոբերտ,դու ինձանից առաջ ընկար…Այս մասին ես ցանկանւմ Էի գրել դեռ մի քանի օր առաջ…Բայց այժմ ուզում եմ çարունակել սկսածդ պատմությունը:Այո,մուսուլմանական կրոն ունեցող այս հայերը Ղազախստանից Էին և հազարներ Էին կազմում…Դեմիրճյանի մերժումից հետո,արդեն ԼՏՊ-ի իçխանության տարինարին,նրանց մի խումբ ներկայացուցիչներ նորից եկան Հայաստան…Դա այն ժամանակաçրջանում Էր արդեն,երբ Ադրբեջանցի ազգաբնակչությունը հեռացել Էր մեր երկրից և բազմաթիվ գյուղեր դարձել Էին անմարդաբնակ համարիա…Ահա հենց այդ ժամանակ նրանք եկան և առաջարկեցին իրենց՝ տասնյակ հազարներ կազմող մուսուլմանացած հայերին թույլ տալ վերադառնալ Հայաստան,բնակություն հաստատելու թեկուզ ամենախուլ լեռնային լքված գյուղերում,ասելով որ իրենց միջոցներով, կարճ ժամանակից կçենացնեն այդ գյուղերը…Բայց տեղավորվելուց առաջ, առաջարկել Էին նաև այն,որ ողջ համայնքը ցանկություն Է հայտնել ու պատրաստ Է, Հայաստան գալուց,հենց օդանավակայանից անմիջապես մեկնել Էջմիածին ,կնքվել եկեղեցում,կրոնափոխ լինել,դառնալ քրիստոնեա,հետո նոր մեկնել իրենց հատկացված գյուղերը…Այս անգամ Էլ Լևոնը չԷր համաձայնվել…Նրանք ունեին Հայկական Ազգանուններ և çատերը նույնիսկ հայկական անուններ…Այս մասին Էլ ժամանակին գրեց Սերո խանզադյանը,որը կապ Էր պաçտպանում նրանց հետ և ամեն ան անում նրանց հայրենիք վերադարձնելու…
Ճիçտ այդ նույն ժամանակ,Միջին Ասիայից Մեսխեթցի թուրքերն Էին պահանջ դրել վերադառնալու Վրաստան,որը հատուկ միտում Էր հետապնդում Պանթուրքիզմի ծրագրերն իրականացնել՝ արհեստականորեն բնակեցնելով այն տարածաçրջանները,որոնք նախագծված Էին Բալկաններից մինչև Միջին Ասիա ձգվող Մեծ Թուրքական պետության ստեղծման քարտեզի վրա…Եվ այդ Մեսխեթցի թուրքերի մի մասը իրոք վերադարձավ Վրաստանի տարածք,որը երբեք նրանց պապական հայրենիքը չԷր եղալ…Իսկ մենք՝ կասեի տխմարաբար մերժում Էինք մեր ազգի այն հատվածին,որը բոլորովին ոչ իր կամքով ընդունել Էր մեկ այլ կրոն և նույնիսկ պատրաստ Էր կրոնափոխվելու ու դառնալու քրիստոնեա…Սա ևս մեկ ապացույց չԷ՞ արդյոք այն բանի,որ հերթական անգամ,մենք՝Հայաստանում ծնված-մեծացած հայերս ավելի վեր ենք դասում կրոնական պատկանելիությունը ազգային çահից,կամ կարելի Է այսպես ասել՝ կրոնի միջոցով ենք դատում ազգին վերաբերվող բոլոր հարցերի մասին,որն Էլ այս քսան դար տանում Է մեզ խոտոր ճանապարհով…Կարծես դարձել ենք ավելի çատ կրոնամոլների մի խումբ,քան թե ազգ:

Կարդացողի Հավանություն՝ 1  0

Հարգելի Հրայր, յոթանասունականների վերջերին ,ութսունականների սկզբներին, քո Լուսահոգի հայրը՝ Հակոբջան Թադևոսյանը ,ուներ արտասահմանում տպագրված մի գիրք՝ նվիրված Համçենահայությանը…Այդ ստվարածավալ գրքում,որը նաև նկարազարդ Էր,մանրամասն տեղեկություններ կային Համçենահայության մասին…Նկարներից մեկը,հիçում եմ çատ լավ,պատկերում Էր ազգությամբ հայ մոլլային,իսկ նրան հաջորդող Էջերում գրված Էր նրա պատմությունները իր հոտի մասին…Այնտեղից տեղեկանում Էինք,որ մուսուլմանական կրոն ունեցող այդ հայերի մոլլան անպայմանորեն պետք Է լիներ հենց իրենցից և ուրիç ոչ մեկը և որ նրանք çատ լավ հիçում Էին իրենց ազգային պատկանելիությունը,որ հայ են…Ես հանդիպել եմ մի քանի մարդկանց,դեռ Երևանում,որոնք ասել են,որ իրենք Համçենահայեր են…Կարծեմ նրանց մի մասը ապրում Է Սև ծովի հարակից çրջաններում…Լեզուն այո,դժվար հասկանալի Է,բայց ըստ ինձ՝ վստահաբար կարելի Է ասել՝ Հայերեն Է…

Կարդացողի Հավանություն՝ 0  0

Հարգելի Վան,անգին նվիրյալ Հայորդի…շատ շնորհակալ եմ,որ հիշեցնում ես Լուսահոգի Հորս հետ կապված մանրամասնություներն,որոնք չգիտեմ…..նաեվ այս օրերում շատ մտածում եմ Լուսահոգի Տատուս,Հորս Մոր մասին,որին չեմ տեսել ,Տատս մահացել է երբ Հայրս եղել է պատանի,գիտեմ որ գյուղի դպրոցի Ռուսերենի Ուսուչուհի է եղել,բայց Հայրս ուներ Քեռի և Մորքուր,որոնք ապրում էին Սև Ծովի Լազարեվսկ շրջանի,Մակոպսե գյուղում,և Մենք մի քանի անգամ գնացել ենք Իրենց այցելելու ամառներն,հիմա մտածում եմ մի գուցե Հորս Մայրն Համշենահայ է եղել՞ …Պապս գիտեմ ,Իգդիրցի է…
ամեն դեպքում Ազգը միավորող հիմքը պիտի լինի նախ և առաջ արյունը, գենը, հետո նոր կրոնը,Հայի Գեննի մեջ է թաքնված Աստվածային Սերմն,եթե Համշենահայերն գենի կանչի ետեվից գնան,ապա Հայոց Վերածնունդն մոտ է..
ՆԱԽԵՎԱՌԱՋ ՀԱՅ ենք:
Ինչ վերաբերում է մուսուլմաններին, ապա այսօր Թուրքիայում ապրում են մեկուկեսից երկու միլիոն վերնշված համշենահայեր: Նրանք և’ Վարդավառ են տոնում, և’ Տրնդեզ, և’ Զատիկ, պահպանել են հայի ավանդույթն ու կենսակերպը: Իրար հետ խոսում են Համշենի բարբառով, այսինքն` հայերեն: Սրբորեն պահպանում են արյան մաքրությունը, իրենց զավակներին թույլ չեն տալիս ամուսնանալ այլազգիների, այդ թվում` թուրքերի հետ, և այսօր ունեն թերևս ավելի մաքուր հայկական գեն, քան հայաստանցիներից շատերը: Նրանց հայության շարքերից դուրս դնելը զուտ այն պատճառով, որ նրանք մահմեդական են, կլինի անթույլատրելի և աններելի շռայլություն:
Ի դեպ,կարդացել եմ,որ, Համշենահայերի մի ջոկատ մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին, և 20000 համշենահայեր պատրաստ էին գալ Արցախ պատերազմելու ու այնուհետ բնակություն հաստատելու, պայմանով, որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանն իրենց թույլատրի մզկիթ ունենալ: Սակայն ԼՏՊ-ն նեղմտորեն մերժեց դա
Ինչ վերաբերում է Հայ առաքելական եկեղեցուն, ապա դա ընդամենը ազգային ինստիտուտներից մեկն է, որը հսկայական անելիքներ ունի Հայրենիքում և Սփյուռքում: Սփյուռքահայ որոշ գաղթօջախներում հայերը կորցրել են և’ լեզուն, և’ ավանդույթները, ու միայն եկեղեցով են իրենց նույնացնում հայության հետ, ուստի այդտեղ եկեղեցին կատարում է ազգապահպան առաքելություն: Իսկ Հայրենիքում եկեղեցու պարտքն է պայքարել Քրիստոսի ու Եհովայի անունով հանդես եկող աղանդների դեմ, քանզի վերջիններս հարյուր հազարավոր հայերից կատարյալ զոմբի են սարքում:
Ամենալավն ու բարի մեր ազգին: Ես հավատում եմ, որ Արարատի վրա դեռ շողողալու է մեր Արևը: Եվ Հայի հոգին դեռ լցվելու է Սիրով եվ Հզորությամբ:Մեր Այգաբացն,այլոց Մայրամուտն է լինելու

Կարդացողի Հավանություն՝ 2  0

Հարգելի VAN, դու ճիշտ ես, Բաթումի, Սոչիիի, Տուափսեի, Սուխումի շրջաններում եվ հյուսիսային Կովկասի որոշ շրջաններում ապրում են համշենահայերը: Նրանք «ր» տառը արտասանում են ինչպես «շ» (կեշթամ-կերթամ, տուշ-տուր…):
Հյուսիսային Կովկասում ապրում են նաեվ «չերկեսոգայները», որոնցից են Անրի Թրուայա-Լեվ Տարասով-Լեվոն Թորոսյանը եվ Սավվա Դոնգուլովը… Արմավիր քաղաքը կառուցվել է «չերկեսոգայների» ձեռքերով…
Սուրբ Խաչ (ներկայումս Բուդյոնովսկ) քաղաքը, նույնպես կառուցել են հայերը…

Կարդացողի Հավանություն՝ 0  0

http://rutube.ru/tracks/1401511.html?v=71ae9ed8370a6dda96ac095f87c5236f

Կարդացողի Հավանություն՝ 0  0

Ուղղում՝

- ռուսերեն “черкесогай”- երեվի հայերեն կլինի «չերկեզահայ»;

Կարդացողի Հավանություն՝ 0  0

շատ նման է աբխազա-հայերենի

Կարդացողի Հավանություն՝ 0  0

Digging through thick mud and an ancient swamp of black clay, archaeologists in Istanbul have discovered a grave that proves the city is 6,000 years older than they previously thought.

The skeletons of two adults and two children lie curled-up, perhaps to save space. Alongside them are pots: gifts placed in the grave to use in the afterlife.

The ancient family was unearthed at the site of a 21st Century rail project.

“We found the grave, pots and other artefacts. There were signs of houses made of tree-branches and next to the settlement was a swamp where we found small tools, wooden pieces and bones,” explains Ismail Karamut, head of the Istanbul Archaeology museum, which is leading the dig.
Neolithic graves were unearthed at the site

“It all shows there was a Neolithic settlement here in the historic peninsula of Istanbul where people lived, farmed and fished,” he adds.

Historians had believed modern-day Istanbul was first settled around 700 BC. The discovery of the skeletons has revealed far deeper roots.

The Neolithic era – when man abandoned the nomadic, hunting lifestyle and settled to farm the land and raise cattle – began east of here, gradually carrying the foundations of “civilised” life west, to Europe. The new find in Istanbul helps map that transition.

“Neolithic culture changed as it moved west. Not all of what we call the ‘Neolithic package’ was transferred,” explains Professor Mehmet Ozdogan of Istanbul University.

“Domesticated animals and some of the cereal crops came, but mud brick became wooden architecture, settlements were re-organised. The transformation is important to understand the Neolithic culture in Europe. Every new site adds data to the picture.”

Past and present

Neolithic remains were discovered in two Istanbul suburbs in the 1950s and 1980s, but this is the first such find in the historic heart of the city. That has created a stir the other sites never managed.
Archaeologists worked in shifts, covering 24 hours a day

Prof Ozdogan believes the Yenikapi settlement dates from between 6400BC and 5800BC – long before the Bosphorus Strait had formed and in the days when the Marmara Sea was a small, inland lake. Istanbul’s first inhabitants appear to have lived on both sides of a river that flowed then through Yenikapi.

The excavation of Istanbul’s first settlement is taking place at the site of a state-of-the-art train station on the multi-million dollar Marmaray rail project. The line will link Europe and Asia with the world’s deepest underwater tunnel, 56 metres beneath the Bosphorus. The last sections of underwater tubing were joined in October. The project has been delayed, but it’s important to discover the culture here

Yasar Anilir,
Chief archaeologist at the dig

But above ground, the revolutionary project has been held up by history.

Scheduled to last six months, Yenikapi archaeological dig is still going strong four years later. The Marmaray is now expected to open in 2011 at the earliest.

“Of course the project has been delayed, but it’s important to discover the culture here,” argues Yasar Anilir, chief archaeologist at the dig.

“But if there was no Marmaray project we would not have been digging at all. This requires a lot of labour and money.”

Archaeological delight

The team’s first major discovery was a section of the first city walls, believed to date back to Constantine I.

As anticipated, they also uncovered a 4th Century port – once the busiest in Byzantium – and the stunningly well-preserved remains of more than 30 wooden ships, many wrecked in storms in the 10th and 11th centuries.

Unearthing the Neolithic settlement was an unexpected archaeological delight.

Under pressure to complete their excavations and let-in the construction workers, archaeologists have at times worked in shifts, digging 24 hours a day. The cost of the delay to construction has not been calculated yet.

“The Marmaray project is very important, but you cannot sacrifice our cultural heritage,” says Ismail Karamut, who insists his team has not compromised on the quality of their work. “We’re trying to reconcile both demands – to help the project, and protect the heritage.”

The Yenikapi dig has now reached bedrock, so archaeologists don’t expect any more major discoveries. They’re still working through piles of ancient swamp mud though, which has preserved some of the oldest wooden artefacts ever found.
Skeletons and gifts for the afterlife were found

On the far side of the site, beyond the Marmaray station, excavation work will continue alongside construction.

“We’re expecting to find more – maybe a small settlement,” Yasar Anilir explains. “We have to remove the Byzantine ships first, then we can complete our dig.”

This experience should be a lesson to the authorities, according to Prof Mehmet Ozdogan, who says there have been no archaeological digs for purely scientific purposes in Istanbul since the 1960s.

“Of course a city should live, you can’t turn it into a museum. But we should not wait for construction projects to learn the history of a town. We should dig on purpose, just to learn,” the professor argues.

“Once the past is destroyed, it’s irreversible.”
By Sarah Rainsford
Yenikapi, Istanbul

դիդեք http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7820924.stm

սա ել մի ուրիշ փաստ… մոլորված Մարդկության համար

Կարդացողի Հավանություն՝ 0  0