Լյուդվիկ  Լազար  Զամենգորֆ < արհեստական լեզվի  հրեա  մասնագետ>

Լյուդվիկ  Լազար  Զամենգորֆ  ծնվել  է 1859 թվականի դեկտեմբերի 15 ին  Բելաստոկում  Ռուսական  կայսրության  ժամանակ:Մանկուց  զգում էր  լեզուների  անհարմարությունները, հետևաբար  հանգեց  այն եզրակացության,  որ  չկա  ընդհանուր  մի լեզու ,որով  կարող  են  շփվել  բոլլորը,անկախ  ազգերից ,ռասսաներից ,կրոններից :Բժիշկ  լեզվաբանը  19-րդ  դարի  70-80 –ականներին  սկսեց կառուցել  <Էսպերանտո> նոր  լեզվի  հիմքերը:Առաջին  քայլերը    նոր  լեզվի  ստեղծման,  արեց  դպրոցում  Վարշավայում,  չստացվեց  զգաց,  որ  դա  ծանր  խելամոլոր  գործ  է :Այդ  լեզուն  պետք  է  ստեղծվեր այնպես , որ  բոլորին  մատչելի  լիներ,դրա համար  սկսեց  ուսումնասիրել  տարբեր լեզուներ  և 1878 –ին  վերջացրեց  իր  աշխատանքը  համակողմանի<ունիվերսալ> լեզվի  վերաբերյալ:Նա  ամաչում էր  հրատարակել  այդ    գործը,  անտեսել էր  և  զբաղվում էր  բժշկական  ուսմունքով: :1879 թ Զամենգոֆը  գրում  է  բանասիրական  աշխատանք  հրեաների  քերականության  վերաբերյալ  և մոտ 8 տարի  անց  լույս  է  տեսնում  ,  համակողմանի  լեզվի  առաջին  ուսումնական  գիրքը (Д-ръ Эсперанто.Международный  языкъ.предисловie  и полный  учебникъ):
Զամենգոֆը  սկսեց  ակտիվորեն  տարածել  Էսպերանտոն,  հավատալով,  որ  դա կօգնի  տիրել  աշխարհին:Հրեաներին  որ հակում ունեն  աշխարհին  տիրելու  այս  մտահղացումը  դուր  էր  եկել հետևաբար օգնում  էին  տարածման  կամ  գովազդելու  գործին:20-րդ  դարի 30-ականներին  Ստալինն  ու  Հիտլերը  աչքաթող  չէին  անում  էսպերանտիստներին  նրանց  մեջ  տեսնում էին  թշնամական  ինտերնացիոնալ  ոճեր:Զամենգոֆը  տիրապետել  է 20  լեզուների,զգալով  այդ լեզուների  արմատական նմանությունները,  ցանկացել  է  ստեղծել  մի լեզու,  որը  մատչելի կլինի  բոլորին : Այսօր դեկտեմբերի 15-ին  լրացավ նրա  ծննդյան 150  ամյակը:Մինչ  օրս  էլ  փորձում են  այդ  արհեստական  և  անտրամաբանական  լեզուն  տարածել,  հուսալով,  որ  այդ  մահացած  լեզուն  կվերակենդանանա: Բոլորս  էլ  գիտենք,  որ  հրեաները  հակում  ունեն  տիրելու  աշխարհին,  բայց  կառավարել  չեն կարողանում  նույնիսկ  արդեն  տիրածին: Իրենց  թվում է  պատմությունները  խեղաթյուրելով,  կամ  լեզուների հանրագիտարանում  ԻԴԻՇԸ  ԻՎՐԻՏԸ  կամ ԿԱԲԱԼԱՆ ներկայացնելով  ամենահին  լեզուներից  մեկը կկարողանան հետագայում  բոլորին  մոլորեցնել:Խելացի  մարդը  պիտի  իմանա  որ  չի  կարելի  տառը  հարմարեցնել  լեզվին ,այսինքն  եթե  ունես  բառ,  բայց  տառը  չկա  պիտի  անպայման ստեղծվի  մի տառ,  որը  հնարաորություն կտա  հետագայում  հաղորդելու  հնչյունը:Այս  սխալ  քայլը  օգտագործել են  համարյա  բոլոր  լեզուներում բացի հայերենից :Հայերենում  բոլոր  կոնկրետացած  տառերը  ներկա  են  բացի  Ո-ից  և  Ե-ից: Ճիշտ  ինֆորմացիան  ներկայացնելու  համար  պետք  է  ունենալ    <մեկ  տառ  մեկ հնչյուն>,հետևաբար այդ տառերից  կազմել  բառ  և  հետո  նախադասություն, այս 3 գործողությունները անպայման պիտի լինեն  , ասելիքը  ճիշտ  կազմավորելու համար:Հավանաբար  Զամենգոֆը  այս սուրբ երորդության բանաձևի մասին չի  կռահել, դրա  համար էլ  չաշխատեց  էսպերանտոն:Եթե  Զամենգորֆը  ուսումնասիրեր  հայոց  գրերը  և  տեսներ  այբուբենի  կատարյալ  և  ճիշտ հնչյունները  կհասկանար  որ,  բոլոր  լեզուների  հիմքը  հանդիսանում է  հայերենը,հետևաբար  կաշխատեր  այդ  ուղղությամբ, վերջի  վերջո  այստեղ  կարևոր  չէ  ումն  է  պատկանում  լեզուն  կարևորը  ում  լեզուն  ու  այբուբենն է  ճիշտ և կատարյալ:Նախամաշտոցյան  գրերի  մասին  քիչ  տեղեկություններ է  պահպանվել, ,քրիստոնեության  հիմնական  խնդիրներից  է եղել  հիմնահատակ  ոչնչացնել  գրավոր  փաստերը , լեզվի  գրի  վերաբերյալ, այդ  առումով  հայերենը  արգելված  էր; Մեկ  դար փորձեցին  պարտադրել հայերին  օգտագործել  հունական  և սիրիական  տառերն ու բառերը :Հարյուր  տարի անց Հ.թագավոր  Վռամշապուհը <389-417թ.թ>հանգեց  այն եզրակացությանը,որ  պետությունը չի կարող  նորմալ գործել առանց  սեփական գրի ,պետք էր  անհապաղ  վերականգնել  կորցրածը  և  այդ  գործը  կաթողիկոս  Սահակ Պարթևը  հանձնարարեց  Մեսրոպ  Մաշտոցին:
Գիրն ու լեզուն ստեղծելը  այնքան էլ  հեշտ  գործ  չէ,  ինչպես  պատկերացնում էր  հրեա  զամենգորֆը 19 դարում  լեզվի  հեղաշրջում  կատարելու նպատակով,  այլապես  Մաշտոցը  ինքը  կստեղծեր  տառերը,  ոչ  թէ  կմեկներ  Սիրիա  եպիսկոպոս  Դանիելի  գրերի  հետևից :
Մաշտոցի  կատարած  տիտանական  աշխատանքը  հայ  գաղթականները  պիտի  չմոռանան,  և  գնահատեն  ոչ թէ  միայն  նրա  համար  որ  մերն է ,այլ նրա  համար  որ  ճիշտ  է  և  հարմար,  ցանկացած  մարդու  համար:Հասկանալի է  նաև  որ  հնչյունները  ազգություններ  չունեն  նույնիսկ  հրեական  ակնոցներով  և  ականջակալներով,  աստված  մարդուն  շնորհել է  մի  լեզու  և այդ  լեզուն  հին  հայերենն է որը  իր մեջ  պարունակում է  բոլոր  հայտնի և անհայտ  բնական  գիտությունները:
Հարգելի  ՀԱՅ  հայրենակիցներ, մանավանդ  հայաստանից  գաղթած  տարբեր  երկրներում  բնակվող  հայեր, գնահատեք  արարչի  պարգևը,  պահպանեք և    փոխանցեք  մատաղ  սերունդներին այս  աստվածատուր  գանձը; Միաձուլվելով  ուրիշ  ազգերի  մենք  կորցնում էնք  այն  ամենը  ինչը  մարդուն  պարգևվել  է արարիչը:Մենք  ճիշտը  սիրող  ազգ  ենք և պարտավոր  էնք գնահատել  այն ամենը,  որը  որ  կատարյալ  է:Ցավոք  հայկական  կառավարություն  չունենք  այլապես  խորը  ուշադրություն կդարձնեին  հայոց  նախամաշտոցյան գրերի և  գիտությունների  վրա, հակառակը  փորձում են  եղածը  աղավաղել ,համոզվելու համար  շատ բան պետք չի  ուղղակի  կրթական մակարդակի վրա ուշադրություն դարձրեք և  կհասկանաք  ովքեր  են  կառավարում  հայաստանը:

Արմեն Իմաստասեր<Արմեն  Բուրանյան>

Լեզուն է ամեն մի ժողովրդի ազգային գոյության ու էության ամենախոշոր փաստը. ինքնուրույնության ու հանճարի ամենախոշոր դրոշմը, պատմության ու հեռավոր անցյալի կախարդական բանալին, հոգեկան կարողությունների ամենաճոխ գանձարանը, հոգին ու հոգեբանությունը:
ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ